درد پهلو به چه علت است؟ درمان و نکات مهم
کسانی که به دنبال درمان درد پهلو هستند، پیش از هر چیز باید اطلاعات دقیقی درباره ماهیت این درد داشته باشند. در پزشکی، به هرگونه احساس درد یا ناراحتی که در دو طرف بالاتنه و دقیقا زیر دندهها ایجاد میشود، اصطلاحاً درد پهلو میگویند. این درد معمولاً محدود به یک نقطه نیست و اغلب قسمت پایین کمر، لگن و عضلات مجاور در پهلوی راست و چپ را نیز درگیر میکند. توجه داشته باشید که بروز مداوم پهلودرد میتواند زنگ خطری برای اختلالات جدیتر مانند کمآبی بدن، عفونت مجاری ادراری و بیماریهای کلیوی باشد که نیازمند پیگیری فوری است.
علت احتمالی | نوع و ویژگی درد | علائم همراه مهم |
سنگ کلیه | درد ناگهانی، تیز و موجی (میگیرد و ول میکند) | تهوع، تغییر رنگ ادرار، تیر کشیدن به کشاله ران |
عفونت کلیه | درد مداوم، مبهم و سنگین در عمق پهلو | تب بالا، لرز شدید، سوزش ادرار |
گرفتگی عضلانی | دردی که با حرکت، خم و راست شدن بدتر میشود | خشکی بدن، بهبود با استراحت و گرما |
دیسک کمر | درد منتشر شونده (تیر کشیدن) به سمت باسن و پا | بیحسی، گزگز یا ضعف در پاها |
مشکلات گوارشی | درد سمت راست (کبد/صفرا) یا چپ (معده/روده) | نفخ، درد بعد از غذا، مشکلات هضم |
زونا | احساس سوزش شدید روی پوست قبل از درد | بروز تاولهای قرمز پوستی بعد از چند روز |
بخوانید : درد کلیه صبح
علت درد پهلو چیست؟
درد پهلو به احساس ناراحتی یا درد در ناحیه بین دندهها و لگن گفته میشود که میتواند در یک یا هر دو طرف بدن رخ دهد. این درد گاهی به سمت کمر یا شکم نیز کشیده میشود و ماهیت آن ممکن است تیز، مبهم، ضرباندار یا سوزشی باشد. تشخیص دقیق علت درد پهلو نیازمند بررسی علائم همراه آن است، زیرا این درد میتواند ناشی از یک گرفتگی عضلانی ساده باشد یا هشداری برای مشکلات جدیتر مانند سنگ کلیه یا عفونتها. در ادامه به صورت تخصصی و تفکیکشده به بررسی تمام عوامل ایجادکننده این درد میپردازیم.
سایت clevelandclinic نیز در مورد درد پهلو مینویسد:
Flank pain affects the area on either side of your lower back, between your pelvis and ribs. Flank pain may develop as a result of several conditions, diseases or injuries.
ترجمه متن بالا:
درد پهلو ناحیهای در هر دو طرف پایین کمر، بین لگن و دندهها را تحت تاثیر قرار میدهد. درد پهلو ممکن است در نتیجه چندین شرایط، بیماری یا آسیب ایجاد شود.
سنگ کلیه
یکی از شایعترین و شدیدترین علل درد پهلو، وجود سنگ در کلیه یا مجاری ادراری است. درد ناشی از سنگ کلیه معمولاً ناگهانی و بسیار تیز است و به صورت موجی (میگیرد و ول میکند) احساس میشود. این درد اغلب از پهلو شروع شده و به سمت کشاله ران و ناحیه تناسلی تیر میکشد. سنگهای کوچک ممکن است بدون درد دفع شوند، اما سنگهای بزرگتر باعث انسداد و درد شدید میشوند.
علائم همراه با سنگ کلیه:
- تهوع و استفراغ
- تغییر رنگ ادرار (صورتی، قرمز یا قهوهای)
- تکرر ادرار و احساس فوریت در دفع
- تب و لرز (در صورت وجود عفونت)
ویژگی درد | توضیحات |
نوع درد | کولیکی (موجی)، تیز و غیرقابل تحمل |
محل درد | پهلو، تیرکشنده به سمت کشاله ران |
عامل تشدید | حرکت سنگ در مجاری |
بخوانید : درد کلیه راست
عفونت کلیه
عفونت کلیه معمولاً نتیجه یک عفونت ادراری درمان نشده است که باکتریها از مثانه به سمت کلیهها حرکت کردهاند. این وضعیت خطرناک است و نیاز به درمان فوری پزشکی دارد. درد ناشی از عفونت کلیه معمولاً مداوم و مبهم است و با لمس ناحیه پهلو تشدید میشود.
علائم کلیدی عفونت کلیه:
- تب بالا و لرز شدید
- سوزش هنگام ادرار
- ادرار کدر و بدبو
- خستگی مفرط
نشانه | سنگ کلیه | عفونت کلیه |
تب | معمولاً ندارد (مگر با عفونت) | بسیار شایع و بالا |
نوع درد | نوسانی و تیز | مداوم و مبهم |
مشکلات عضلانی و اسکلتی
بسیاری از اوقات درد پهلو و کمر ناشی از مشکلات ارگانهای داخلی نیست، بلکه به دلیل کشیدگی عضلات، ضربه یا استفاده بیشازحد از عضلات کمر رخ میدهد. دردهایی که با حرکت کردن، خم و راست شدن یا بلند کردن اجسام بدتر میشوند و با استراحت بهبود مییابند، معمولاً منشاء عضلانی دارند.
دلایل شایع درد عضلانی پهلو:
- ورزش سنگین بدون گرم کردن
- بلند کردن اجسام سنگین با پوزیشن غلط
- خوابیدن در وضعیت نامناسب (درد پهلوی راست هنگام خواب یا چپ معمولاً به این دلیل است)
ویژگی | درد عضلانی | درد کلیوی |
تأثیر حرکت | با حرکت بدتر میشود | ارتباطی به حرکت ندارد |
تأثیر استراحت | با استراحت بهتر میشود | با تغییر پوزیشن تغییری نمیکند |
دیسک کمر و مشکلات ستون فقرات
بسیاری از بیماران میپرسند آیا دیسک کمر باعث درد پهلو میشود؟ پاسخ مثبت است. بیرونزدگی یا فتق دیسک بینمهرهای میتواند به ریشههای عصبی فشار وارد کند و درد آن به پهلوها، باسن و پاها انتشار یابد. همچنین آرتروز ستون فقرات و شکستگیهای مهرهای نیز میتوانند باعث دردهای مزمن در این ناحیه شوند. اگر درد دیسک کمر به پهلو هم میزنه، معمولاً با بیحسی یا گزگز در پاها همراه است.
نشانههای درد پهلو با منشاء ستون فقرات:
- درد منتشر شونده به پا (سیاتیک)
- خشکی کمر در صبح
- اختلال در راه رفتن
- سوزش یا ضعف در اندام تحتانی
زونا
زونا یک عفونت ویروسی است که باعث ایجاد بثورات پوستی دردناک میشود. اما قبل از اینکه ضایعات پوستی ظاهر شوند، بیمار ممکن است علت سوزش کمر و پهلو را تجربه کند. این درد معمولاً یکطرفه است و در مسیری که عصب درگیر شده قرار دارد احساس میشود.
مراحل درد زونا:
- احساس سوزش، خارش یا گزگز در یک سمت پهلو
- بروز درد شدید و حساسیت به لمس
- ظهور تاولهای قرمز پس از چند روز
آبسه کلیه و تودهها
آبسه کلیه (تجمع چرک در کلیه) یک عارضه نادر اما جدی است که میتواند باعث درد ضرباندار در پهلو شود. همچنین تودهها یا کیستهای کلیوی در صورتی که بزرگ شوند یا پاره شوند، میتوانند فشار و درد ایجاد کنند. این موارد معمولاً در سونوگرافی یا سیتیاسکن تشخیص داده میشوند.
بخوانید : جلوگیری از سنگ کلیه
درد پهلو چه علائمی دارد؟
علائم درد پهلو با توجه به شدت درد و سابقه پزشکی بیمار به اشکال مختلفی احساس می شوند.
ممکن است بیمار دچار درد شدید یا تیرکشنده در اطراف پهلوی راست یا چپ خود شود.
گاهی اوقات درد حالت عود کننده و فروکش کننده دارد یا حتی تا چند دقیقه احساس شود.
علائم
در صورتی که پهلودرد به اختلالات کلیوی ارتباط داشته باشد بیمار علائمی از قبیل تب، سرگیجه، راش پوستی، تهوع و استفراغ، اسهال، یبوست و ادرار خونی، درد در هنگام دفع ادرار و موارد مشابه را تجربه خواهد کرد.
در صورتی که پهلودرد به علت کم آبی به وجود آمده باشد بیمار دچار علائمی از قبیل سرگیجه، تشنگی شدید، کاهش تعریق، سردردهای طولانی، تب، نداشتن دفع ادرار یا ادرار تیره رنگ، یبوست و مواردی از این قبیل خواهد شد.
تشخیص علت درد پهلو
پزشک سوالاتی را از بیمار می پرسد تا علت اصلی پهلودرد مشخص گردد.
بیمار باید اطلاعات زیر را در اختیار پزشک قرار دهد:
- محل دقیق بروز درد
- مدت زمان شروع درد
- نوع درد
- شدت و دفعات بروز درد
- سایر علائم
گاهی اوقات پزشک درخواست انجام یک یا چند مورد از تست های تشخیصی زیر را خواهد داد:
- سونوگرافی یا عکسبرداری از شکم
- سی تی اسکن شکمی
- کشت ادرار
- آنالیز ادرار
مراجعه به پزشک
بروز علائم زیر به معنای مراجعه فوری به پزشک است:
- پهلودردی که با تب، لرز، تهوع یا استفراغ همراه شود.
- وجود خون در ادرار یا تیره بودن رنگ آن
- درد شدید و مداوم پهلو که بیش از سه روز طول بکشد.
بخوانید : یائسگی در مردان
درمان درد پهلو
استراحت کردن و فعالیت جسمانی به تسکین درد خفیف پهلو کمک خواهد کرد.
با این حال در صورتی که علت پهلودرد اختلالات کلیوی یا یک بیماری جدی باشد پزشک درخواست بستری شدن بیمار را خواهد داد.
پیشگیری از بروز درد پهلو
پیشگیری بهتر از درمان است و نکات زیر از بروز پهلودرد جلوگیری خواهد کرد:
- نوشیدن روزی ۸ لیوان آب
- محدود کردن میزان مصرف مشروبات الکلی
- رژیم غذایی سالم و غنی از انواع میوه و سبزیجات
- روابط جنسی محافظت شده
- حفظ بهداشت بدن و محیط
علت درد پهلو در زنان
آناتومی بدن زنان باعث میشود که برخی دردهای زنانه با درد پهلو اشتباه گرفته شوند. علت درد کمر و پهلو در زنان میتواند ناشی از مشکلات سیستم تولید مثل باشد.
کیست تخمدان
پارگی یا پیچخوردگی کیست تخمدان میتواند باعث درد ناگهانی و شدید در یک سمت لگن و پهلو شود. اگر کیست در تخمدان چپ باشد، علت درد پهلو چپ در زنان خواهد بود و بالعکس.
بارداری خارج رحمی
این یک وضعیت اورژانسی است. اگر جنین در لوله فالوپ لانه گزینی کند، باعث درد شدید شکم و پهلو، خونریزی واژینال و سرگیجه میشود.
بیماری التهابی لگن (PID)
عفونت دستگاه تناسلی زنان میتواند گسترش یابد و باعث درد مزمن در لگن و پهلوها شود.
دردهای قاعدگی (دیسمنوره)
گرفتگیهای شدید قاعدگی گاهی به پهلوها و کمر نیز انتشار مییابد.
بخوانید : کلیه اسفنجی
درد سمت راست پهلو (علل گوارشی و کبدی)
اگر درد شما متمرکز در سمت راست است، علاوه بر کلیه، باید به ارگانهای گوارشی نیز شک کرد. علت درد پهلو سمت راست بالای کمر یا زیر دندهها اغلب مربوط به کبد یا کیسه صفرا است.
- مشکلات کبد: بیماریهایی مثل کبد چرب یا هپاتیت میتوانند باعث درد مبهم در زیر دنده راست شوند.
- سنگ کیسه صفرا: دردی که بعد از خوردن غذاهای چرب در سمت راست بالا و پهلو ایجاد میشود و ممکن است به شانه راست هم بزند.
- آپاندیسیت: اگرچه درد آپاندیس معمولاً دور ناف شروع میشود و به سمت راست پایین شکم میرود، اما در برخی موارد (آپاندیس رتروسکال) درد در پهلوی راست احساس میشود.
درد سمت چپ پهلو (علل گوارشی)
درد پهلوی چپ و کمر اگر منشاء کلیوی نداشته باشد، ممکن است به دلایل زیر باشد:
- مشکلات لوزالمعده (پانکراس): التهاب پانکراس (پانکراتیت) باعث درد شدید در بالای شکم و پهلوی چپ میشود که به کمر میزند.
- طحال: ضربه به طحال یا بزرگ شدن آن میتواند باعث درد در زیر دنده چپ شود.
- مشکلات معده و روده: زخم معده یا سندرم روده تحریکپذیر (IBS) میتواند باعث دردهای پراکنده در پهلوی چپ شود.
روشهای خانگی درمان درد پهلو
اگر درد شدید نیست و علائم خطرناک (مثل تب یا خون در ادرار) ندارید، میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید:
- گرما درمانی: استفاده از کیسه آب گرم روی پهلو برای شل کردن عضلات.
- هیدراتاسیون: نوشیدن آب فراوان برای کمک به دفع سنگهای ریز و شستشوی مجاری ادراری.
- استراحت: پرهیز از فعالیتهای سنگین که فشار روی کمر و پهلو میآورند.
بخوانید : دفع سنگ کلیه
نتیجهگیری
درد پهلو نشانهای است که میتواند طیف وسیعی از علل، از یک گرفتگی ساده عضلانی تا مشکلات جدی کلیوی و ستون فقرات را در بر بگیرد. توجه به علائم همراه مانند تب، تغییر رنگ ادرار و ماهیت درد (تیرکشنده یا مبهم) در تشخیص بسیار کمککننده است. اگر درد با استراحت بهبود نیافت یا با علائم هشداردهنده همراه بود، حتماً به متخصص اورولوژی مراجعه کنید.
سوالات متداول
درد پهلو و کمر نشانه چیست؟
این درد میتواند نشاندهنده سنگ کلیه، عفونت کلیه، دیسک کمر، اسپاسم عضلانی یا مشکلات زنانه (در خانمها) باشد. تشخیص دقیق بستگی به علائم دیگر مثل تب یا سوزش ادرار دارد.
آیا دیسک کمر باعث درد پهلو میشود؟
بله، بیرونزدگی دیسک در مهرههای کمری میتواند به اعصاب فشار آورده و باعث انتشار درد به پهلوها و باسن شود.
علت درد پهلوی راست هنگام خواب چیست؟
معمولاً وضعیت نامناسب خوابیدن یا تشک غیرستاندارد باعث فشار به عضلات و درد در هنگام خواب یا صبح میشود. البته اگر درد با تغییر پوزیشن بدتر نشود، ممکن است مربوط به تجمع ادرار در کلیه (هیدرونفروز) باشد.
علت سوزش کمر و پهلو چیست؟
سوزش معمولاً نشانه درگیری عصب است. بیماری زونا (قبل از زدن تاول) و فشردگی عصب ناشی از دیسک کمر از مهمترین دلایل احساس سوزش در این نواحی هستند.
درد پهلوی چپ در زنان نشانه چیست؟
علاوه بر مشکلات کلیوی، کیست تخمدان چپ، عفونت لگنی و حاملگی خارج رحمی میتوانند باعث درد اختصاصی در پهلوی چپ زنان شوند.
