فیستول مثانه چیست؟ + علائم و درمان

فیستول مثانه زمانی رخ می دهد که روزنه ای بین مثانه و یک اندام دیگر بدن یا پوست شخص ایجاد می شود. در اغلب موارد، مثانه به سمت روده (فیستول انترووزیکال) یا واژن (فیستول وزیکوواژینال) باز می شود.

بخوانید : اپیسپادیاس

فیستول مثانه چیست؟

فیستول مثانه یک تونل یا مسیر غیرطبیعی است که بین مثانه و یک اندام دیگر در ناحیه لگن ایجاد می‌شود و عملکرد طبیعی دستگاه ادراری را مختل می‌کند.

زمانی که این روزنه ناخواسته شکل می‌گیرد، ویژگی‌ها و مشکلات زیر برای بیمار بروز پیدا می‌کنند:

• نشت ادرار: ادرار به جای خروج از مجرای طبیعی، به سمت اندام‌های مجاور مانند روده، واژن، رحم یا حتی سطح پوست نشت پیدا می‌کند.
• بی‌اختیاری ادرار: این ارتباط غیرطبیعی باعث می‌شود شخص کنترل ادرار خود را از دست بدهد و با عوارض آزاردهنده‌ای روبرو شود.
• ماهیت ثانویه: در واقع فیستول مثانه یک بیماری مستقل نیست، بلکه معمولا به عنوان یک عارضه ثانویه ناشی از سایر مشکلات بروز می‌کند.
• عوامل ایجادکننده: جراحی‌های سخت لگنی، پرتو درمانی، عفونت‌های شدید، بیماری‌های التهابی روده یا تومورها از اصلی‌ترین دلایل ایجاد این تونل غیرطبیعی هستند.
• ضرورت درمان سریع: برای جلوگیری از گسترش عفونت به سایر بخش‌ها و جلوگیری از آسیب جدی به کلیه‌ها، این وضعیت نیازمند پیگیری و مداخله سریع پزشکی است.

بخوانید : سنگ کلیه

مثانه چگونه کار می کند؟

مثانه یک اندام بادکنکی شکل است که ادرار تولید شده در کلیه ها را در خود ذخیره می کند. این عضو از بدن توسط ماهیچه های لگنی در بخش پایینی شکم نگه داشته می شود. وقتی مثانه پر نباشد شل شده و فشرده نخواهد بود. سیگنال های عصبی در مغز، پر شدن مثانه را به شما اطلاع می دهند.

در این حالت، نیاز به ادرار کردن را حس می کنید. در واقع، در این حالت مغز به ماهیچه های مثانه می گوید که فشرده (یا منقبض) شوند.

بیشتر بخوانید : مضرات و عوارض نگه داشتن ادرار

دلایل فیستول مثانه

فیستول مثانه به پوست بسیار نادر است ولی می تواند هنگام انسداد خروجی مثانه و صدمه دیدن مثانه ایجاد شود.

این امر می تواند ناشی از آسیب یا جراحی قبلی باشد. فیستول وزیکوواژینال ممکن است بعد از جراحی اورولوژی یا جراحی زنان دیده شود.

این فسیتول ها همچنین می توانند مربوط به سرطان های زنان باشند.

 فیستول به روده معمولاً ناشی از بیماری هایی مثل بیماری کوهن یا ديورتيكول‌ است که باعث التهاب می شوند. تقریباً دو مورد از هر ده مورد فیستول روده ای ناشی از سرطان روده هستند.

همچنین، فیستول به واژن و روده ممکن است در نتیجه پرتودرمانی به وجود آیند.

علائم فیستول مثانه

در صورت مشاهده عفونت های شدید مجاری ادراری، پزشک می تواند به وجود فیستول مثانه شک کند. یکی دیگر از علائم این است که ادرار دارای بو یا شکل مدفوع باشد یا هنگام ادرار کردن، از مجرای ادرار گاز خارج شود.

علاوه بر موارد ذکر شده، علائم فیستول مثانه بسته به اینکه این مسیر غیرطبیعی به کدام اندام متصل شده باشد، طیف گسترده‌ای از نشانه‌های آزاردهنده را به همراه دارد که تشخیص دقیق آن‌ها برای جلوگیری از پیشرفت بیماری بسیار مهم است. در صورتی که فیستول به واژن متصل باشد، بیمار به صورت مداوم و بدون کنترل، نشت ادرار از واژن را تجربه می‌کند که این بی‌اختیاری ادرار حتی در حالت استراحت نیز ادامه دارد و باعث ایجاد التهابات شدید پوستی و بوی نامطبوع در ناحیه تناسلی می‌شود. از سوی دیگر، اگر فیستول بین مثانه و روده شکل گرفته باشد، ورود باکتری‌های روده‌ای به سیستم ادراری منجر به سوزش ادرار شدید، تکرر ادرار و دردهای مبهم در ناحیه لگن و زیر شکم می‌شود.

همچنین در بسیاری از بیماران، علائم سیستمیک ناشی از عفونت‌های مزمن و پنهان مانند تب‌های بی‌دلیل، لرز، احساس خستگی مفرط، کاهش وزن ناگهانی و حالت تهوع نیز مشاهده می‌گردد. دردهای لگنی در هنگام مقاربت جنسی و خروج ترشحات چرکی یا خونی از مجرای ادرار از دیگر زنگ خطرهایی هستند که نشان‌دهنده درگیری بیشتر بافت‌های مجاور می‌باشند. نادیده گرفتن این نشانه‌ها نه تنها باعث تشدید عفونت‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک می‌شود، بلکه سلامت کلیه‌ها را نیز به شدت تهدید کرده و دردهای کلیوی و پهلو را به همراه می‌آورد.

برای درک بهتر و تفکیک دقیق‌تر علائم بر اساس نوع درگیری، نشانه‌های بالینی فیستول مثانه در جدول زیر دسته‌بندی شده‌اند:

بیشتر بخوانید : عفونت مثانه

انواع فیستول مثانه و مسیرهای ارتباطی آن

شناخت دقیق انواع فیستول مثانه برای انتخاب بهترین روش درمانی حیاتی است. فیستول‌ها بر اساس اندامی که مثانه به آن متصل می‌شود دسته‌بندی می‌شوند. شایع‌ترین نوع آن فیستول وزیکوواژینال است که در بانوان دیده می‌شود و باعث ایجاد مسیر غیرطبیعی بین مثانه و واژن می‌گردد. نوع دیگر، فیستول انترووزیکال است که مثانه را به روده متصل می‌کند و معمولا در اثر بیماری‌های التهابی روده ایجاد می‌شود. فیستول وزیکویوترين که بین مثانه و رحم شکل می‌گیرد و فیستول وزیکوکوتانئوس که مسیر ارتباطی بین مثانه و پوست شکم است، از دیگر انواع نادرتر این بیماری به شمار می‌روند. تشخیص نوع دقیق فیستول مستقیما بر روی رویکرد جراحی و شانس موفقیت آن تاثیر می‌گذارد.

سایت Cleveland Clinic درباره این موضوع می‌گوید:

A vesicovaginal fistula (VVF) is a small hole that develops between your bladder and the wall of your vagina. This can make pee leak out of your vagina.

ترجمه متن بالا:

فیستول وزیکوواژینال (VVF) یک سوراخ کوچک است که بین مثانه و دیواره واژن شما ایجاد می شود. این امر می تواند باعث نشت ادرار از واژن شما شود.

بخوانید : کف آلود بودن ادرار

عوارض جبران‌ناپذیر عدم درمان فیستول مثانه

نادیده گرفتن علائم و تاخیر در درمان فیستول مثانه می‌تواند عواقب جدی و گاهی خطرناک برای بیمار به همراه داشته باشد. یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های پزشکی در این شرایط، گسترش عفونت است.

• عفونت‌های مکرر و مقاوم مجاری ادراری و کلیوی که به درمان‌های دارویی پاسخ نمی‌دهند.
• آسیب به بافت‌های سالم اطراف مثانه و گسترش التهاب به سایر اندام‌های لگنی.
• ایجاد مشکلات جدی بهداشتی، التهاب شدید پوستی و بوی نامطبوع مداوم که کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد.
• انزوا و مشکلات شدید روحی و روانی به دلیل بی‌اختیاری ادرار و محدودیت در فعالیت‌های اجتماعی.
• اختلال در عملکرد کلیه‌ها در درازمدت به دلیل پس‌زدن ادرار و عفونت‌های مزمن.

روش‌های نوین و دقیق تشخیص فیستول مثانه

علاوه بر روش‌های سنتی، امروزه از تکنیک‌های بسیار دقیقی برای شناسایی محل و اندازه فیستول مثانه استفاده می‌شود. یکی از روش‌های کاربردی در جهان، تست رنگ یا تست تامپون است. در این روش، مایع رنگی بی‌خطری به داخل مثانه تزریق شده و با قرار دادن تامپون در واژن، محل دقیق نشت ادرار بررسی می‌شود. همچنین استفاده از ام آر آی لگن و سی‌تی اوروگرافی به پزشک این امکان را می‌دهد تا بافت‌های نرم لگن را با بالاترین وضوح مشاهده کرده و هرگونه مسیر غیرطبیعی یا آسیب‌دیدگی ناشی از جراحی‌های قبلی یا پرتو درمانی را به دقت ارزیابی کند.

جدیدترین رویکردهای جراحی و درمان فیستول مثانه

انتخاب روش درمان فیستول مثانه کاملا به اندازه، محل و علت بروز آن بستگی دارد. در موارد بسیار نادر و فیستول‌های میکروسکوپی، ممکن است با استفاده از سونداژ مداوم به مدت چند هفته، مسیر به صورت خودکار مسدود شود، اما در اکثر مواقع جراحی تنها راه قطعی است. در جراحی‌های نوین، تکنیک‌های لاپاراسکوپی و جراحی رباتیک جایگزین عمل‌های باز شده‌اند. این روش‌ها با ایجاد برش‌های بسیار کوچک، دقت بالایی در برداشتن بافت آسیب‌دیده و بخیه زدن مسیر فیستول ارائه می‌دهند. بسته به نوع فیستول، جراح ممکن است از طریق واژن یا از طریق شکم اقدام به ترمیم بافت مثانه کند. استفاده از بافت‌های سالم اطراف برای تقویت دیواره مثانه در این روش‌ها بسیار رایج است.

بخوانید : خون در ادرار بعد از ورزش

مراقبت‌های حیاتی بعد از عمل فیستول مثانه و تغذیه

موفقیت عمل جراحی فیستول مثانه تا حد زیادی به رعایت مراقبت‌های دوران نقاهت بستگی دارد. پس از ترخیص، بیمار باید از انجام هرگونه فعالیت سنگین، بلند کردن اجسام و رابطه جنسی تا زمان تایید پزشک خودداری کند. استفاده صحیح از سوند ادراری در هفته‌های اول برای جلوگیری از فشار به بخیه‌های مثانه الزامی است. همچنین رژیم غذایی نقش مهمی در ترمیم بافت‌ها دارد.

تشخیص فیستول مثانه

فیستول مثانه از طریق اشعه ایکس تشخیص داده می شود. نوع اشعه ایکس استفاده شده می تواند سی تی اسکن یا اشعه ایکس لگن باشد.

رنگی که به خوبی در اشعه ایکس مشخص باشد (با نام «کنتراست») از طریق رگ یا سوند به درون مثانه ریخته می شود. پزشک می تواند با سیستوسکوپ که یک تلسکوپ دراز و باریک با لامپی در انتها است داخل مثانه را نگاه کند.

در بعضی موارد، بررسی اشعه ایکس با کنتراست را می توان روی دیگر اندام ها (مثلا روده) نیز انجام داد.

درمان فیستول مثانه

فیستول مثانه معمولاً از طریق جراحی برای حذف بخش صدمه دیده مثانه، درمان می شود. به منظور انسداد روزنه، مقداری بافت سالم بین مثانه و اندام دیگر قرار داده می شود.

اگر فیستول ناشی از بیماری هایی مثل سرطان روده بزرگ یا بیماری های التهابی باشد، هنگام جراحی برای درمان آن بیماری، فیستول نیز درمان می شود.

بعد از درمان

موفقیت جراحی به توانایی جراح برای حذف بیماری اصلی بستگی دارد. در این حالت، بافت سالم باید برای بستن فیستول وجود داشته باشد.

اگر شخص دچار سرطانی باشد که نتوان آن را برداشت یا دارای بافتی باشد که به دلیل پرتودرمانی جریان خون ضعیفی دارد، آنگاه احتمال دارد جراحی نتیجه دلخواه را به دست ندهد. بعد از جراحی، بیمار به مدت چند هفته باید از سوند استفاده کند.

بخوانید : ازوتمی

برای درمان فیستول مثانه بهتر است زیر نظر متخصص دوره درمان خود را شروع کنید تا به نتیجه دلخواه برسید. در کلینیک اورولوژی الهام می توانید از مشاوره های تخصصی و پزشکی لازم در این زمینه استفاده کنید.

نتیجه گیری

درمان قطعی فیستول مثانه نیازمند بررسی دقیق و انتخاب هوشمندانه تکنیک جراحی توسط یک تیم پزشکی متخصص است. با توجه به تاثیرات مخرب این عارضه بر کیفیت زندگی، تشخیص زودهنگام و انجام دقیق مراقبت‌های پس از عمل، کلید اصلی بازگشت به زندگی عادی و بدون استرس است. در کلینیک اورولوژی الهام، ما با بهره‌گیری از دانش روز دنیا و تجهیزات پیشرفته، در تمامی مراحل تشخیص تا بهبودی کامل در کنار شما هستیم تا بهترین نتیجه درمانی را تجربه کنید.

سوالات متداول

آیا امکان درمان فیستول مثانه با دارو وجود دارد؟

خیر، داروها تنها برای کنترل عفونت تجویز می‌شوند و راه حل قطعی برای بستن مسیر فیستول مثانه، انجام مداخلات جراحی است.

دوره نقاهت و استراحت بعد از جراحی فیستول مثانه چند روز است؟

بسته به نوع جراحی، بیماران معمولا به دو تا شش هفته استراحت نیاز دارند تا بافت مثانه ترمیم شده و سوند خارج شود.

مهم‌ترین علت ایجاد فیستول مثانه در بانوان چیست؟

عوارض ناشی از جراحی‌های لگنی مانند برداشتن رحم یا آسیب‌های شدید در حین زایمان‌های سخت از مهم‌ترین دلایل این عارضه هستند.

آیا جراحی لاپاراسکوپی برای درمان فیستول مثانه دردناک است؟

این روش به دلیل استفاده از برش‌های بسیار کوچک، درد بسیار کمی دارد و با مسکن‌های ساده به سرعت و راحتی کنترل می‌شود.

برای جلوگیری از عود مجدد فیستول مثانه چه باید کرد؟

رعایت دقیق توصیه‌های پزشک، جلوگیری از یبوست شدید، درمان به موقع عفونت‌ها و پرهیز از برداشتن اجسام سنگین خطر بازگشت را کاهش می‌دهد.

برای دریافت مشاوره و یا نوبت حضوری برای درمان زگیل تناسلی یا زائده های پوستی و یا افزایش طول و قطر آلت تناسلی با تزریق فیلر یا چربی، با شماره تلفن های : ۰۲۱۸۸۰۷۳۱۳۶، و یا از طریق تماس تلفنی با شماره ۰۹۳۳۷۸۳۶۸۲۰ در تماس باشید.
سایر شماره تماس های کلینک : 02188591523 و 02188591358
آدرس ما را در صفحه تماس با ما مشاهده کنید.