پروتئینوری یا دفع پروتئین در ادرار چیست؟(علت ،عوارض + درمان)

پروتئینوری یا دفع پروتئین در ادرار اولین نشانه بیماری کلیوی است که به دلیل آسیب‌دیدگی سیستم تصفیه کلیه و نشت پروتئین رخ می‌دهد. کلیه‌های سالم اجازه خروج مقدار قابل توجهی پروتئین را نمی‌دهند؛ بنابراین اگر نتایج آزمایش نشان‌دهنده وجود پروتئین است، برای اطمینان از عملکرد صحیح کلیه‌ها و جلوگیری از پیشرفت یک بیماری جدی، مراجعه سریع به پزشک برای پیگیری بسیار مهم است.

بخوانید : خون در ادرار بعد از ورزش

پروتئینوری چیست؟ (دفع پروتئین در ادرار)

پروتئینوری یا زیاد بودن مقدار پروتئین در ادرار اولین نشانه بیماری کلیوی است. کلیه های سالم اجازه نمی دهند مقدار قابل توجهی پروتئین از طریق ادرار از بدن خارج شود.

اما آسیب دیدگی کلیه بر سیستم تصفیه تاثیر گذاشته و در نتیجه باعث نشت پروتئین بیش از حد به ادرار می شود. بیماری کلیوی به طور کلی علائم هشدار دهنده زیادی ندارد. در نتیجه اگر در نتایج آزمایش ادرار پروتئین نشان داده شده است، بهتر است برای اطمینان از عملکرد صحیح کلیه ها به پزشک مراجعه کنید. پروتئین موجود در ادرار افراد جوان تر، غیر طبیعی نبوده و ناشی از ورزش یا بیماری است. در هر صورت برای اطمینان از نادیده نگرفتن یک بیماری جدی پیگیری بسیار مهم است.

پروتئینوری در پس زمینه بیماری هایی از جمله موارد زیر پیشرفت می کند:

• آمیلوئیدوز کلیه
• نفروپاتی میلوما
• پروتئینوری لوله ای
• گلومرولونفریت
• ترومبوز کلیه
• پروتئینوری گلومرولی
• نکروز لوله ای حاد
• سنگ کلیه
• گلومرولواسکلروز دیابتی
• پانیکولوس پتاسیم
• احتقان کلیه
• میوگلوبینوریا
• هموگلوبینوریا
• فشار خون بالا

سایت kidneyfund نیز در مورد کلیه های سالم نوشته است:

Healthy kidneys do not remove proteins and other important nutrients, which pass through and return to your blood. But when your kidneys are damaged, they may let this protein leak into your urine.

ترجمه متن بالا:

کلیه‌های سالم پروتئین‌ها و سایر مواد مغذی مهم را که از آن‌ها عبور کرده و به خون بازمی‌گردند، دفع نمی‌کنند. اما زمانی که کلیه‌های شما آسیب می‌بینند، ممکن است اجازه دهند این پروتئین به داخل ادرار شما نشت کند.

اورتریت، دیابت شیرین، وجود ضایعات بدخیم در اندام های حیاتی (قلب، مغز، ریه ها و غیره) از جمله دلایل افزایش غلظت پروتئین ادرار در کودکان و بزرگسالان هستند.

انواع پروتئینوری (دفع پروتئین در ادرار)

پروتئینوری انواع مختلفی دارد که هر کدام با علل و بیماری های مختلف مرتبط هستند. در ادامه برخی از رایج تر انواع این بیماری آورده شده است:

پروتئینوری گذرا

این مورد رایج ترین شکل بیماری و به معنای وجود موقت پروتئین در ادرار است که در اکثر موارد بدون درمان از بین می رود.

در ادامه برخی از علل ابتلا به پروتئینوری گذرا ذکر شده است:

• تب
• ورزش شدید
• عفونت ها
• قرار گرفتن در دمای بسیار سرد
• تشنج
• کم آبی بدن
• استرس زیاد

پروتئینوری ارتواستاتیک

در این شکل از بیماری، در حالت ایستاده می توان پروتئين در ادرار را تشخيص داد، اما این کار در حالت دراز كشيده ممکن نیست.

این نوع بیماری معمولا در کودکان و جوانان دیده شده و با افزایش سن بهبود می یابد.

پروتئینوری گلومرولی پایدار

پروتئینوری گلومرولی معمولا به دلیل افزایش نفوذپذیری سد گلومرولی در کلیه ها اتفاق میافتد. افزایش نفوذپذیری سد گلومرولی ناشی از بیماری های مختلف از جمله موارد زیر است:

• سندرم نفروتیک ایدیوپاتیک
• گلومرولواسکلروز سگمنتال کانونی
• سندرم نفروتیک مادرزادی (اسکلروز مزانژیال)
• نفروپاتی ایمونوگلوبین آ
• نفروپاتی غشایی
• گلومرونفریت غشایی
• سندرم آلپورت و سایر نفروپاتی های غشایی
• گلومرونفریت حاد بعد از عفونت
• بیماری های سیستمیک (لوپوس، سندرم پرکاری سمپاتیکی)
• دیابت
• آمیلوئیدوز
• عفونت هایی مانند HBV، HCV، HIV

پروتئینوری لوله ای پایدار

• بیماری دندان (هیپرکلسیوری، نفروکلسینوز)
• سندرم فانکونی، سیستینوز، سندرم لو، بیماری ویلسون
• بیماری های میتوکندریایی
• بیماری کلیه پلی ‌کیستیک
• قرار گرفتن در معرض سموم مانند فلزات سنگین، گیاهان چینی، آمینوگلیکوزیدها
• نفریت لوله ای بینابینی
• نکروز لوله ای حاد
• اوروپاتی ثانویه یا انسدادی

انواع پروتئینوری وابسته

بسته به ارتباط با آسیب:

• پروتئینوری عملکردی
• پروتئینوری پاتولوژیک

بسته به منشا بیماری:

• پس کلیوی
• داخل کلیه که به دو دسته لوله ای و گلومرولی تقسیم می شود.
• پیش کلیوی

بسته به ترکیبات:

• پروتئینوری انتخابی
• پروتئینوری غیر انتخابی

بیشتر بخوانید : دفع پروتئین از طریق کلیه

علائم پروتئینوری یا دفع پروتئین در ادرار

پروتئینوری به خودی خود علامت وجود برخی بیماری های پاتولوژیک در کودکان و بزرگسالان است و با انجام آزمایش تشخیص داده می شود.

تشخیص اینکه به این بیماری مبتلا هستید یا خیر بسیار دشوار است، زیرا علائم بسیار کمی وجود دارد.

علائم زیر نشان دهنده ابتلا به پروتئینوری هستند:

• تورم پلک ها (به خصوص هنگام صبح) که در کودکان بیشتر است.
• مشاهده کف سفید رنگ خاص روی ادرار
• مشاهده رسوبات سفید یا خاکستری در ادرار

در صورت مشاهده چنین علائمی باید بلافاصله برای تشخیص جامع به یک متخصص نفرولوژی یا اورولوژی مراجعه کنید.

بخوانید : آبسه کلیه

تشخیص پروتئینوری

در طول تشخیص، بررسی میزان افزایش غلظت پروتئین در ادرار و همچنین علت واقعی بروز این مشکل از اهمیت برخوردار است. پزشک باید به طور دقیق مشخص کند که کدام برنامه تشخیصی استاندارد برای بیمار مناسب است:

• معاینه
• بررسی شرح حال بیمار و ارزیابی علائم
• تجزیه و تحلیل ادرار
• تست ریبرگ
• آزمایش ادرار طبق نچیپورنکو
• باسیل ادرار
• آزمایش خون
• سونوگرافی کلیه ها و مجاری ادراری
• پروتئینوری روزانه

بخوانید : ازوتمی

درمان پروتئینوری

درمان پروتئینوری عمدتا با هدف توقف نشت پروتئین و همچنین درمان علت زمینه ای انجام می شود. پزشک احتمالا دارو تجویز کرده و در برخی موارد نیز تنها اصلاح سبک زندگی کافی است.

تغییر سبک زندگی

از آنجایی که اکثر موارد پروتئینوری گذرا و غیر جدی هستند، پزشک برای تسریع بهبودی توصیه می کند رژیم غذایی و عادات خود را اصلاح کنید. از جمله تغییرات سبک زندگی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کاهش مصرف نمک (سدیم) : رژیم غذایی کم نمک باعث کاهش دفع پروتئین در ادرار می شود. همچنین یک کارآزمایی تصادفی نشان داده است که کاهش مصرف نمک به کمتر از 5 گرم در روز، پروتئین موجود در ادرار را تا 24 درصد کاهش می دهد.
• کاهش جزئی مصرف پروتئین : محدود کردن مصرف پروتئین باعث کاهش میزان پروتئین در ادرار می شود، اما خطر سوء تغذیه نیز به همراه دارد که منجر به بسیاری از مشکلات جدی دیگر می شود. بنابراین قبل از تغییر رژیم غذایی باید با پزشک و متخصص تغذیه مشورت کنید.
• کنترل منظم قند و فشار خون : اگر پروتئینوری به دلیل دیابت کنترل نشده یا فشار خون بالا ایجاد شود، کاهش قند خون و کنترل فشار خون باعث توقف نشت پروتئین در ادرار می شود.
• ورزش منظم : ورزش سلامت کلی و به خصوص عملکرد سیستم قلبی عروقی که ارتباط نزدیکی با کلیه های سالم دارد را بهبود می بخشد.
• ترک سیگار و دخانیات : مطالعات تحقیقاتی نشان داده اند خطر ابتلا به پروتئینوری در افراد سیگاری 2 تا 3 برابر بیشتر است.
• عدم مصرف خودسرانه داروهای بدون نسخه، به خصوص داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی : این داروها مانند آسپرین (بایر)، ایبوپروفن (ادویل) و ناپروکسن سدیم (الیو) باعث آسیب دیدگی کلیه ها می شوند.

داروها

موارد زیر برخی از داروهایی هستند که بیشتر برای افراد مبتلا به پروتئینوری تجویز می شوند:

• مهارکننده های آنزیم مبدل آنژیوتانسین و آنتاگونیست های گیرنده آنژیوتانسین : این داروها فشار داخل گلومرول (واحد فیلتر کلیه) و عملکرد کلیه را کاهش داده و نشت پروتئین به ادرار را به حداقل می رسانند.
• دیورتیک ها : این داروها برای افراد مبتلا به پروتئینوری شدیدتر که معمولا مایعات زیادی در بدن دارند (بیش از حد) توصیه می شود.
• مسدود کننده های کانال کلسیم : این دسته از داروها که معمولا همراه با مهارکننده ‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین آنتاگونیست های گیرنده آنژیوتانسینتجویز می شوند، در درمان پروتئینوری در افراد دیابتی معجزه می کنند.

چشم انداز

تشخیص و درمان به موقع پروتئینوری در اکثر موارد از پیشرفت بیشتر نفروپاتی های مزمن جلوگیری کرده یا حداقل سرعت آن را کاهش می دهد.

میکروآلبومینوری به عنوان نشانگری برای اختلال عملکرد اندوتلیال عمومی در نظر گرفته شده و به معنای بدتر شدن قابل توجه پیش آگهی کلیه و افزایش خطر عوارض قلبی عروقی در افرادی که از اختلالات متابولیسم کربوهیدرات رنج نمی برند است.

مقدار طبیعی پروتئین در ادرار چقدر است؟

وجود مقدار بسیار کمی پروتئین در ادرار انسان کاملا طبیعی است. کلیه‌ها دارای میلیون‌ها فیلتر کوچک به نام گلومرول هستند که خون را تصفیه می‌کنند. این فیلترها در حالت طبیعی اجازه عبور پروتئین‌های بزرگ مانند آلبومین را نمی‌دهند. مقدار طبیعی پروتئین در ادرار یک فرد سالم کمتر از ۱۵۰ میلی‌گرم در روز است. در صورت بروز آسیب‌های اولیه به کلیه، میزان دفع پروتئین بین ۳۰ تا ۳۰۰ میلی‌گرم در روز خواهد بود که در اصطلاح پزشکی به آن میکروآلبومینوری می‌گویند. در صورت عدم تشخیص به موقع، این مقدار به بیشتر از ۳۰۰ میلی‌گرم در روز می‌رسد که ماکروآلبومینوری یا پروتئینوری شدید نامیده می‌شود. این حالت نشان‌دهنده آسیب جدی و پیشرفته به سیستم فیلتراسیون کلیه‌ها است.

بخوانید : سندرم نفروتیک

عوارض درمان نکردن دفع پروتئین در ادرار

نادیده گرفتن و تاخیر در درمان پروتئینوری، عوارض جبران‌ناپذیری برای سلامت کل بدن به همراه دارد. اصلی‌ترین عارضه این بیماری، پیشرفت سریع به سمت نارسایی مزمن کلیوی است. در این شرایط، کلیه‌ها توانایی دفع سموم بدن را به طور کامل از دست می‌دهند و بیمار به دیالیز مداوم یا پیوند کلیه نیاز پیدا می‌کند. تداوم نشت پروتئین از طریق ادرار، باعث کاهش شدید سطح پروتئین خون می‌شود که این موضوع تورم شدید (ادم) در پاها، دست‌ها و ریه‌ها را در پی دارد. تحقیقات معتبر پزشکی نشان داده است که بیماران مبتلا به دفع پروتئین کنترل‌نشده، به شدت در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، عروقی و سکته قرار دارند.

چه عواملی دفع پروتئین از ادرار یا پروتئینوری را افزایش می‌ دهند؟

برخی از رفتارها، رژیم‌های غذایی و شرایط جسمی، باعث تشدید و افزایش ناگهانی دفع پروتئین از ادرار می‌شوند. مصرف بیش از حد پروتئین‌های حیوانی و گوشت قرمز، بار کاری کلیه‌ها را به شدت بالا می‌برد و نشت پروتئین را تشدید می‌کند. کم‌آبی شدید بدن، غلظت خون را بالا برده و فشار زیادی به سیستم تصفیه کلیه وارد می‌کند. انجام فعالیت‌های ورزشی بسیار سنگین و خارج از توان بدن، می‌تواند به صورت موقت میزان پروتئین ادرار را چند برابر کند. مصرف خودسرانه و مداوم مسکن‌ها، به ویژه داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، به بافت حساس کلیه آسیب می‌زند و روند دفع پروتئین را سرعت می‌بخشد. ابتلا به عفونت‌های حاد مجاری ادراری نیز از دیگر عوامل مهم تشدیدکننده این عارضه به شمار می‌رود.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

شناخت گروه‌های پرخطر به پیشگیری و تشخیص زودهنگام این عارضه کمک شایانی می‌کند. افراد مبتلا به دیابت و فشار خون بالا در صدر لیست افراد در معرض خطر قرار دارند، زیرا این دو بیماری مستقیما به عروق خونی ظریف داخل کلیه آسیب می‌رسانند. سالمندان بالای ۶۵ سال به دلیل فرسودگی طبیعی بافت کلیه‌ها، بیشتر مستعد این مشکل هستند. افراد دارای اضافه وزن و چاقی مفرط، فشار مضاعفی را به کلیه‌های خود وارد می‌کنند که این امر احتمال نشت پروتئین را بالا می‌برد. سابقه خانوادگی بیماری‌های کلیوی و همچنین ابتلا به بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس، از دیگر عوامل خطرساز و بسیار مهم محسوب می‌شوند.

بخوانید : دیالیز

رژیم غذایی مناسب برای کنترل دفع پروتئین در ادرار

رعایت یک رژیم غذایی اصولی نقش بسیار مهمی در کنترل و مدیریت دفع پروتئین در ادرار دارد. زمانی که کلیه‌ها دچار آسیب می‌شوند، نمی‌توانند مواد مغذی را به درستی فیلتر کنند. تغذیه صحیح به کاهش بار کاری کلیه‌ها کمک شایانی می‌کند. اولین قدم، کاهش چشمگیر مصرف سدیم و نمک در وعده‌های غذایی است. نمک باعث احتباس مایعات در بدن و افزایش فشار خون می‌شود که این موضوع به صورت مستقیم به کلیه‌ها فشار مضاعف وارد می‌کند. پزشکان و متخصصان تغذیه توصیه می‌کنند که پروتئین مصرفی روزانه از منابع گیاهی و باکیفیت بالا تامین شود.

موارد مهم در رژیم غذایی بیماران کلیوی:

• کاهش مصرف نمک به کمتر از ۲ گرم در طول روز
• استفاده از منابع پروتئین گیاهی مانند سویا و حبوبات
• مصرف سبزیجات تازه و مواد غذایی دارای فیبر بالا
• محدودیت جدی در مصرف گوشت قرمز و فرآورده‌های دودی

دفع پروتئین در ادرار در دوران بارداری

وجود پروتئین در ادرار زنان باردار، به ویژه در ماه‌های پایانی و نیمه دوم بارداری، نیازمند توجه پزشکی و مراقبت‌های ویژه است. این موضوع در بسیاری از مواقع نشانه‌ای از پره اکلامپسی یا مسمومیت بارداری است. مسمومیت بارداری با افزایش فشار خون همراه است و می‌تواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد. در این دوران، انجام آزمایش‌های منظم ادرار و خون برای بررسی عملکرد کلیه‌ها کاملا ضروری است. استراحت کافی، رژیم غذایی مناسب زیر نظر پزشک و پایش مداوم فشار خون، از جمله اقدامات حیاتی برای کنترل این شرایط هستند. پزشکان با بررسی دقیق این علائم، از بروز عوارض جبران‌ناپذیر پیشگیری می‌کنند.

پروتئینوری وضعیتی در جوانان

یکی از موضوعات بسیار مهمی که در مقالات معتبر خارجی به آن پرداخته شده و در منابع فارسی کمتر مورد توجه قرار گرفته است، عارضه پروتئینوری وضعیتی یا ارتواستاتیک است. این حالت بیشتر در نوجوانان و جوانانی که قد بلند و اندام لاغری دارند مشاهده می‌شود. در این شرایط خاص، کلیه‌ها فقط زمانی که شخص برای مدت زمان طولانی در حالت ایستاده یا نشسته قرار دارد، پروتئین را به داخل ادرار نشت می‌دهند. با دراز کشیدن و استراحت، سطح پروتئین ادرار کاملا به حالت طبیعی بازمی‌گردد. این وضعیت کاملا خوش‌خیم و بی‌خطر بوده و به هیچ وجه نشان‌دهنده بیماری کلیوی نیست. این عارضه معمولا با گذشت زمان و بدون نیاز به هیچ‌گونه درمان دارویی برطرف می‌شود. تشخیص دقیق این حالت با مقایسه نمونه ادرار صبحگاهی و نمونه ادرار جمع‌آوری شده در طول روز انجام می‌گیرد.

روش درمان پروتئینوری

روش درمان پروتئینوری به طور مستقیم به علت اصلی و زمینه‌ای بروز این عارضه بستگی دارد. از آنجایی که دفع پروتئین در ادرار به تنهایی یک بیماری مستقل نیست و معمولا نشانه‌ای از آسیب به فیلترهای کلیوی (گلومرول‌ها) است، پزشکان متخصص نفرولوژی تمرکز اصلی خود را بر روی تشخیص و کنترل بیماری ایجادکننده این مشکل قرار می‌دهند. اگر دفع پروتئین به صورت موقتی و گذرا باشد، معمولا نیازی به مداخلات پزشکی پیچیده و مصرف دارو نیست و با رفع عامل محرک مانند تب، استرس یا عفونت، این مشکل به صورت خودکار برطرف می‌شود. اما در موارد پروتئینوری پایدار و شدید، اقدامات درمانی فوری و مداوم برای جلوگیری از پیشرفت نارسایی کلیه کاملا ضروری است.

تجویز داروهای تخصصی یکی از ارکان اصلی در روش درمان پروتئینوری محسوب می‌شود. در خط اول درمان، پزشکان معمولا داروهای کاهنده فشار خون از خانواده مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE inhibitors) و مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین (ARBs) را تجویز می‌کنند. این داروها حتی برای بیمارانی که فشار خون بالایی ندارند نیز بسیار موثر هستند، زیرا با کاهش فشار داخل گلومرول‌های کلیه، از نشت بیشتر پروتئین به داخل ادرار جلوگیری کرده و روند تخریب بافت کلیه را به میزان قابل توجهی کند می‌کنند. در صورتی که دفع پروتئین ناشی از بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس یا بیماری‌های التهابی کلیه باشد، استفاده از داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی و کورتیکواستروئیدها برای کنترل التهاب و توقف آسیب به کلیه‌ها در دستور کار قرار می‌گیرد.

علاوه بر دارودرمانی، کنترل دقیق بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت و تغییرات اساسی در سبک زندگی، بخش جدایی‌ناپذیری از روند درمان دفع پروتئین در ادرار است. بیماران دیابتی باید قند خون خود را به صورت مداوم پایش کرده و آن را در محدوده طبیعی نگه دارند تا از آسیب بیشتر به عروق کلیوی پیشگیری شود. همچنین، پیروی از یک رژیم غذایی کم‌نمک (محدودیت مصرف سدیم)، کاهش مصرف پروتئین‌های حیوانی تحت نظر متخصص تغذیه، مدیریت وزن، ترک استعمال دخانیات و انجام فعالیت‌های ورزشی منظم و سبک، به کاهش بار کاری کلیه‌ها و بهبود عملکرد آن‌ها کمک شایانی می‌کند. پیگیری مستمر و انجام آزمایش‌های دوره‌ای برای بررسی میزان اثربخشی درمان، تضمین‌کننده سلامت کلیه‌ها در طولانی‌مدت خواهد بود.

دفع مداوم پروتئین از طریق ادرار نقش مهمی در انتخاب درمان پاتوژنتیک داشته و کاهش نسبتا سریع علائم پروتئینوری نشان دهنده پیش آگهی مطلوب است. برای تشخیص و درمان پروتئینوری می توانید به کلینیک اورولوژی الهام در تهران مراجعه کنید.

نتیجه گیری

دفع پروتئین در ادرار یک هشدار جدی از سمت بدن برای بررسی دقیق عملکرد کلیه‌ها به شمار می‌رود. تشخیص زودهنگام این عارضه می‌تواند از پیشرفت بیماری‌های مزمن کلیوی جلوگیری کند. با کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت و فشار خون بالا، و همچنین رعایت دقیق یک رژیم غذایی کم‌نمک، می‌توانید سلامت کلیه‌های خود را تضمین کنید. پیگیری مستمر و انجام آزمایش‌های دوره‌ای زیر نظر پزشک متخصص، کلید اصلی در مدیریت و درمان این مشکل است.

سوالات متداول

علت اصلی دفع پروتئین در ادرار چیست؟

بیماری‌های کلیوی، دیابت و فشار خون بالا از اصلی‌ترین دلایل دفع پروتئین در ادرار هستند.

آیا دفع پروتئین در ادرار قابل درمان است؟

درمان دفع پروتئین در ادرار با کنترل بیماری‌های زمینه‌ای، تغییر سبک زندگی و مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک امکان‌پذیر است.

سریع‌ترین راه درمان دفع پروتئین در ادرار چیست؟

سریع‌ترین راه درمان دفع پروتئین در ادرار مدیریت قند خون، کنترل فشار خون و رعایت دقیق رژیم غذایی کم‌نمک است.

برای دریافت مشاوره و یا نوبت حضوری برای درمان زگیل تناسلی یا زائده های پوستی و یا افزایش طول و قطر آلت تناسلی با تزریق فیلر یا چربی، با شماره تلفن های : ۰۲۱۸۸۰۷۳۱۳۶، و یا از طریق تماس تلفنی با شماره ۰۹۳۳۷۸۳۶۸۲۰ در تماس باشید.
سایر شماره تماس های کلینک : 02188591523 و 02188591358
آدرس ما را در صفحه تماس با ما مشاهده کنید.