کلیه اسفنجی چیست؟ راه درمان

کلیه اسفنجی (MSK)، یک اختلال مادرزادی است، به این معنی که در هنگام تولد وجود دارد. کلیه اسفنجی زمانی رخ می دهد که کیست های کوچکی در روی لوله های کوچک داخل کلیه (به نام توبول) یا روی مجاری جمع کننده (کانالی که ادرار را برای خروج جمع آوری می کند) تشکیل می شود. این کیست ها می توانند جریان خروجی از کلیه ها را کاهش دهند. یکی از کلیه ها یا هر دوی آن ها می توانند درگیر شوند.

MSK یک اختلال نادر به حساب می آید. علت دقیق آن مشخص نیست و در اکثر موارد، سابقه خانوادگی دیده نمی شود.

زنان بیش از مردان، تحت تاثیر MSK قرار می گیرند. MSK معمولا یک اختلال خوش خیم بدون علائم است اما می تواند منجر به مشکلات دیگر مثل عفونت های سیستم ادراری و سنگ کلیه، در نتیجه ی انسداد جریان ادراری شود. در بسیاری از موارد، MSK ایجاد هیچ گونه علائم یا مشکلاتی نمی کند اما در صورت ایجاد علائم، معمولا در بزرگسالی اتفاق می افتد. در صورت ایجاد مشکل، می تواند باعث درد در پهلو و پشت، ادرار تیره، وجود خون در ادرار، تب، لرز و حالت تهوع شود.

این علائم به علت و شدت انسداد ادراری بستگی دارد. نارسایی کلیه در حدود 10% از افراد مبتلا به MSK رخ می دهد.

نحوه تشخیص کلیه اسفنجی

در صورت داشتن سابقه سنگ کلیه یا عفونت سیستم ادراری، پزشک از تست تصویربرداری برای کمک به تایید ابتلا به MSK استفاده می کند.

تشخیص شامل یک نوع تست اشعه ایکس به نام پیلوگرام داخل وریدی (IVP) است که اوروگرام داخل وریدی نیز نامیده می شود.

این تست از یک رنگ مخصوص استفاده می کند که برای کمک به پزشک برای مشاهده کلیه ها و هرگونه مشکل از قبیل وجود کیست در کلیه ها یا انسداد مجرای ادراری، تزریق می شود.

تست های تصویربرداری دیگر شامل فراصوت یا سی تی اسکن است.

ممکن است پزشک، نمونه گیری خون و ادرار را نیز برای بررسی نحوه فعالیت کلیه ها و وجود هرگونه علائم عفونت، انجام دهد.

پزشک، وجود خون در ادرار را نیز بررسی خواهد کرد.

بیشتر بخوانید: نارسایی کلیه چیست؟

نحوه درمان کلیه اسفنجی

پس از تایید تشخیص، پزشک به طور منظم، هرگونه تغییر در کیست های کلیه ها یا علائم بازگشت سنگ کلیه و عفونت سیستم ادراری را بررسی می کند.

عفونت سیستم ادراری، معمولا با آنتی بیوتیک درمان می شود. سنگ کلیه می تواند خود به خود دفع شود یا ممکن است در صورتی که خیلی بزرگ باشند، به جراحی نیاز داشته باشد.

پس از درمان، راه هایی از قبیل افزایش مصرف مایعات و انجام آزمایشات منظم برای جلوگیری از ابتلا به سنگ کلیه یا عفونت سیستم ادراری در آینده توصیه می شود.

ارتباط بیماری کلیه اسفنجی با پوکی استخوان

یکی از جنبه‌های بالینی حائز اهمیت در بیماری کلیه اسفنجی، تاثیر مستقیم و غیرمستقیم آن بر سلامت استخوانی بیماران است. مطالعات نشان می‌دهد که اختلال در بازجذب املاح در لوله‌های کلیوی می‌تواند منجر به کاهش تراکم استخوان و در نهایت پوکی استخوان شود.

مکانیسم‌های اصلی این ارتباط عبارتند از:

• دفع کلسیم ادراری (Hypercalciuria): کلیه اسفنجی باعث می‌شود کلیه‌ها نتوانند کلسیم را به درستی بازجذب کنند و مقادیر زیادی کلسیم از طریق ادرار دفع می‌شود.
• برداشت کلسیم از استخوان: بدن برای حفظ سطح کلسیم خون در محدوده نرمال، مجبور به برداشت کلسیم از منابع ذخیره (استخوان‌ها) می‌شود که این امر موجب تضعیف بافت استخوانی می‌گردد.
• اسیدوز توبولار کلیوی (RTA): در برخی موارد، کلیه اسفنجی با نوعی اسیدی شدن خون همراه است که این محیط اسیدی، انحلال مواد معدنی استخوان را تسریع می‌کند.

بیشتر بخوانید: انواع بیماری کلیه 

رژیم غذایی تخصصی برای مدیریت و کنترل کلیه اسفنجی

تغذیه درمانی در بیماران مبتلا به کلیه اسفنجی، بر پایه پیشگیری از تشکیل سنگ‌های کلیوی (به ویژه سنگ‌های کلسیمی و اگزالاتی) استوار است. رعایت تعادل در مصرف مواد معدنی طبق جدول زیر توصیه می‌شود:

بیماری‌های مادرزادی و سندروم‌های مرتبط با کلیه اسفنجی

اگرچه بیماری کلیه اسفنجی اغلب به صورت تک‌گیر بروز می‌کند، اما تحقیقات نشان داده است که این ناهنجاری می‌تواند بخشی از یک سندروم ژنتیکی یا رشدی وسیع‌تر باشد.

شایع‌ترین بیماری‌های همراه با کلیه اسفنجی عبارتند از:

1. سندرم بک‌ویث-ویدمن (Beckwith-Wiedemann Syndrome): یک اختلال رشد بیش از حد که با بزرگ شدن اندام‌ها و افزایش خطر تومورها همراه است.
2. بیماری کارولی (Caroli Disease): اتساع کیستیک مجاری صفراوی داخل کبد که گاهی همزمان با کلیه اسفنجی دیده می‌شود.
3. سندرم اهلس-دانلوس (Ehlers-Danlos Syndrome): نوعی اختلال بافت همبند که در برخی موارد با ناهنجاری‌های کلیوی همراه است.
4. کلیه نعل اسبی (Horseshoe Kidney): یک ناهنجاری آناتومیک که در آن دو کلیه در قسمت پایین به هم متصل شده‌اند.
5. همی‌هیپرتروفی (Hemihypertrophy): وضعیتی که در آن یک سمت بدن بیش از سمت دیگر رشد می‌کند.

بخوانید : درد کلیه راست

عوارض احتمالی و خطرات بیماری کلیه اسفنجی

بیماری کلیه اسفنجی به خودی خود ممکن است بدون علامت باشد، اما تغییرات ساختاری در لوله‌های جمع‌کننده ادرار می‌تواند زمینه‌ساز بروز عوارض ثانویه گردد. شناخت این عوارض به تشخیص و درمان به موقع کمک شایانی می‌کند.

سایت clevelandclinic نیز در این مورد نوشته است:

Medullary sponge kidney is a congenital disorder meaning you’re born with it. This condition causes small, fluid-filled cysts to form in the medulla of your kidneys.

ترجمه متن بالا:

کلیه اسفنجی مدولاری یک اختلال مادرزادی است، به این معنی که شما با آن متولد می‌شوید. این وضعیت باعث می‌شود کیست‌های کوچک و پر از مایع در مدولای کلیه‌های شما تشکیل شوند.

مهم‌ترین عوارض گزارش شده شامل موارد زیر است:

• نفرولیتیازیس (سنگ کلیه مکرر): شایع‌ترین عارضه است که به دلیل رکود ادرار در کیست‌ها و دفع کلسیم بالا رخ می‌دهد. سنگ‌ها معمولاً از جنس اگزالات کلسیم یا فسفات کلسیم هستند.
• عفونت‌های ادراری (UTI): ساختار اسفنجی و کیستیک کلیه، مکان مناسبی برای تجمع باکتری‌ها و ایجاد عفونت‌های مکرر، به ویژه پیلونفریت (عفونت بافت کلیه) فراهم می‌کند.
• هماچوری (وجود خون در ادرار): دفع خون چه به صورت میکروسکوپی و چه به صورت واضح، می‌تواند ناشی از حرکت سنگ‌ها یا پارگی کیست‌های ریز باشد.
• نفرولکلسینوز (رسوب کلسیم در بافت کلیه): رسوب کلسیم در بافت پارانشیم کلیه که در سونوگرافی یا رادیولوژی قابل مشاهده است.
• نارسایی مزمن کلیه (CKD): این عارضه نادر است و معمولاً تنها در بیمارانی رخ می‌دهد که سابقه طولانی‌مدت سنگ‌های انسدادی و عفونت‌های کنترل نشده داشته‌اند.

بخوانید : بیماری کلیه پلی کیستیک

جمع‌ بندی

بیماری کلیه اسفنجی (MSK) یک اختلال مادرزادی اغلب خوش‌خیم است که در صورت مدیریت صحیح، کیفیت زندگی بیمار را تحت‌الشعاع قرار نمی‌دهد. از آنجا که درمان قطعی برای اصلاح ساختار کیستیک وجود ندارد، رویکرد درمانی بر «پیشگیری» استوار است. با رعایت رژیم غذایی کم‌نمک، مصرف مایعات فراوان و انجام چکاپ‌های ادواری، می‌توان از بروز عوارضی مانند سنگ کلیه و عفونت جلوگیری کرد و عملکرد طبیعی کلیه را حفظ نمود.

سوالات متداول بیماری کلیه اسفنجی

آیا کلیه اسفنجی همان کیست ساده کلیه است؟

خیر، کیست‌های ساده اغلب اکتسابی و تک‌حفره‌ای هستند، اما در کلیه اسفنجی، لوله‌های جمع‌کننده ادرار از بدو تولد متسع شده و ساختاری اسفنج‌مانند در عمق کلیه ایجاد می‌کنند.

آیا این بیماری باعث نارسایی کلیه می‌شود؟

نارسایی کلیه در این بیماری نادر است (کمتر از ۱۰ درصد) و معمولاً تنها در صورت عدم درمان سنگ‌های مکرر و عفونت‌های طولانی‌مدت رخ می‌دهد.

آیا باید کلسیم را از رژیم غذایی حذف کرد؟

خیر، حذف کلسیم خطر سنگ‌سازی اگزالاتی و پوکی استخوان را افزایش می‌دهد. مصرف کلسیم باید در حد نرمال حفظ شود.

چرا مصرف زیاد آب ضروری است؟

نوشیدن آب فراوان (بیش از ۲.۵ لیتر) باعث رقیق شدن ادرار و جلوگیری از رسوب املاح در کیست‌های ریز کلیه می‌شود که مهم‌ترین عامل پیشگیری از سنگ است.

آیا جراحی برای درمان قطعی وجود دارد؟

خیر، جراحی نمی‌تواند ساختار اسفنجی کلیه را اصلاح کند و تنها برای برطرف کردن عوارضی مانند سنگ‌های بزرگ یا انسداد ادراری کاربرد دارد.