سنگ کلیه چیست؟(بررسی علائم،علت‌ها و سریع‌ترین راه‌های درمان)

سنگ کلیه اجرام سختی از جنس بلور و مواد معدنی است که به دلیل کم‌آبی بدن، غلظت بالای املاح و برهم خوردن تعادل شیمیایی در کلیه‌ها یا بخش‌های مختلف مجرای ادراری تشکیل می‌شود. این عارضه با دردهای شدید کولیک کلیوی در ناحیه پهلو، تغییر رنگ ادرار و حالت تهوع همراه است و نیازمند تشخیص سریع برای جلوگیری از آسیب به بافت کلیه و عفونت‌های مجاری ادراری است.

بخوانید : درد کلیه راست

سنگ کلیه چیست؟

سنگ کلیه یا Kidney Stones، اجرام سختی به حساب می آیند که از جنس بلور هستند و به دلایل متعددی می توانند در کلیه تشکیل شوند. سنگ کلیه، معمولا از کلیه ها شروع می شوند.

اگرچه، این سنگ ها می توانند در هرجایی از مجرای ادراری که از قسمت های زیر تشکیل شده است، ایجاد شوند.

• کلیه ها
• میزنای یا حالب
• مثانه
• مجرای ادراری

متاسفانه سنگ کلیه، یکی از دردناک ترین عارضه ها و مشکلات پزشکی هستند به طوری که در بعضی مواقع آن را با درد زایمان مقایسه می کنند و شدت درد میتواند حتی موجب از حال رفتن و یا بیهوشی فرد نیز بشود.

دلایل سنگ کلیه، براساس نوع سنگ، متفاوت است.

سایت my clevelandclini نیز در این مورد نوشته است:

A kidney stone is a collection of minerals and salt that hardens

ترجمه متن بالا:

یک سنگ کلیه مجموعه‌ای از مواد معدنی و نمک است که سفت می‌شود.

انواع سنگ کلیه

همه سنگ های کلیه، از بلورهای مشابهی ساخته نشده اند.

انواع مختلف سنگ کلیه عبارت اند از:

1. کلسیم

سنگ های کلسیمی، شایع ترین نوع سنگ هستند و اغلب، از کلسیم اگزالات ساخته شده اند (اگرچه می توانند از کلسیم فسفات یا مالئات هم تشکیل شوند). مصرف کمتر غذاهای غنی از اگزالات، می تواند خطر ابتلا به این گونه از سنگها را کاهش دهد.

غذاهای دارای اگزلات بالا، شامل موارد زیر است:

• چیپس
• بادام زمینی
• شکلات
• چغندر
• اسفناج

 اگرچه، با وجود اینکه برخی از سنگ های کلیه، از کلسیم ساخته شده اند، مصرف کافی کلسیم در رژیم غذایی، می تواند از تشکیل سنگ جلوگیری کند.

بخوانید : جلوگیری از سنگ کلیه

2. اسید اوریک

این نوع از سنگ کلیه، در مردان بیشتر از زنان شایع است. این سنگ ها می توانند در افراد دارای نقرس یا افرادی که تحت شیمی درمانی هستند، ایجاد شوند. این نوع از سنگ، زمانی ایجاد می شود که ادرار، بسیار اسیدی است. رژیم غنی از پورین، می تواند سطح اسیدیته ادرار را افزایش دهد. پورین، یک ماده بی رنگ در پروتئین های حیوانی مثل ماهی، حلزون و گوشت است.

3. استروویت

این نوع از سنگ، بیشتر در زنان دارای عفونت مجرای ادراری، یافت می شود. این سنگ ها می توانند بزرگ باشند و باعث انسداد ادراری شوند.

این سنگ ها ناشی از عفونت کلیه هستند. درمان عفونت زمینه ای، می تواند از گسترش سنگ های استروویت جلوگیری کند.

3. سیستین

سنگ های سیستین  نادر هستند. در مردان و زنانی که اختلال ژنتیکی سیستینوری دارند، اتفاق می افتد. در این نوع از سنگ، سیستین – اسیدی که به طور طبیعی در بدن وجود دارد – از کلیه ها به درون ادرار نشت می کند. برای درک بهتر تفاوت‌ها و دلایل تشکیل هر نوع از این سنگ‌ها، می‌توانید مقایسه آن‌ها را در جدول زیر بررسی کنید:

علت ایجاد سنگ کلیه چیست؟

به طور کلی، علت ایجاد سنگ کلیه به برهم خوردن تعادل مواد شیمیایی و املاح موجود در ادرار بازمی‌گردد. زمانی که حجم ادرار به دلیل مصرف ناکافی مایعات کاهش می‌یابد، غلظت مواد تشکیل‌دهنده سنگ مانند کلسیم، اگزالات و اسید اوریک به شدت بالا می‌رود. در حالت طبیعی، ادرار حاوی موادی است که از چسبیدن این کریستال‌ها به یکدیگر جلوگیری می‌کنند. در صورت کاهش این مواد بازدارنده در بدن یا بیش از حد اسیدی و قلیایی شدن محیط ادرار، کریستال‌ها به هم چسبیده و اجرام سختی را تشکیل می‌دهند.

اصلی‌ترین دلایل ایجاد سنگ کلیه شامل موارد زیر است:

• کم‌آبی مزمن و تولید ادرار کمتر از یک لیتر در روز
• رژیم غذایی نامناسب سرشار از نمک، قندهای مصنوعی و پروتئین حیوانی
• مصرف خودسرانه مکمل‌های کلسیم و ویتامین ث
• عفونت‌های مکرر و درمان نشده مجاری ادراری که ساختار ادرار را تغییر می‌دهند

عوامل زمینه‌ساز و بیماری‌های مرتبط با این عارضه را می‌توانید در جدول کوچک زیر مشاهده کنید:

بخوانید : درد پهلو

فاکتورهای ریسک سنگ کلیه

بزرگترین فاکتور ریسک سنگ های کلیه، تولید ادرار به میزان کمتر از 1 لیتر در روز است. به همین خاطر است که سنگ کلیه در نوزادان نابالغی که مشکلات کلیه دارند، شایع است. با این وجود، احتمال ابتلا به سنگ کلیه در افراد بین 20 تا 50 سال بیشتر است. فاکتورهای مختلفی می تواند ریسک ابتلا به سنگ را افزایش دهد. در ایالات متحده، احتمال ابتلای افراد سفیدپوست به سنگ کلیه، بیشتر از سیاه پوستان است. رابطه جنسی نیز نقش دارد. مطابق موسسه ملی دیابت و بیماری های گوارشی و کلیوی، مردان، بیشتر از زنان مبتلا به سنگ های کلیه می شوند. سابقه سنگ کلیه و نیز سابقه خانوادگی سنگ کلیه، می تواند ریسک فرد را افزایش دهد.

سایر فاکتورهای ریسک عبارت اند از:

• از دست دادن آب
• چاقی
• رژیم غذایی حاوی مقادیر
  بالای پروتئین، نمک یا گلوکوز
• پرکاری پاراتیروئید
• جراحی بایپس معده
• بیماری های التهاب روده ای،
  که جذب کلسیم را افزایش می دهد
• مصرف داروهایی مثل
  ادرارآورهای تریامترن، داروهای ضد تشنج و داروهای کلسیمی ضد اسید معده

علاوه بر فاکتورهای فیزیکی و بیماری‌ها، برخی از عادت‌های روزمره و شرایط خاص نیز می‌توانند شانس ابتلا به این عارضه را به شدت بالا ببرند. مهم‌ترین این موارد عبارتند از:

• مصرف بیش از حد مکمل‌های ویتامین ث به صورت خودسرانه
• رژیم غذایی سرشار از سدیم (نمک) که باعث افزایش دفع کلسیم در ادرار می‌شود
• سابقه عفونت‌های مکرر و درمان نشده مجاری ادراری
• مصرف ناکافی کلسیم در رژیم غذایی (برخلاف تصور عموم، کمبود کلسیم ریسک تشکیل سنگ‌های اگزالاتی را بالا می‌برد)

بخوانید : زندگی با یک کلیه

تشخیص علائم و نشانه های سنگ کلیه

سنگ های کلیه، باعث درد شدید می شوند. علائم سنگ کلیه، ممکن است تا زمان شروع حرکت سنگ به سمت حالب ها، آشکار نشوند. این درد شدید، کولیک کلیوی نام دارد. ممکن است فرد در یک سمت از کمر یا شکم خود، احساس درد داشته باشد. درد کولیک کلیوی، به طور مکرر خود را نشان می دهد و از بین می رود و می تواند بسیار شدید باشد. افراد دارای کولیک کلیوی، به شدت بی قرار می شوند و نمی توانند وضعیت راحتی برای نشستن یا استراحت پیدا کنند.

سایر علائم سنگ کلیه می تواند شامل موارد زیر باشد:

• وجود خون در ادرار (ادرار قرمز، صورتی یا قهوه ای رنگ)
• استفراغ
• حالت تهوع
• ادرار کدر، بی رنگ یا با بوی نامساعد
• سرد شدن بدن و لرز
• تب (به ویژه در صورت وجود عفونت)
• نیاز مکرر و فوری به ادرار کردن
• ادرار کردن به میزان کم و همراه با احساس سوزش

در صورت وجود سنگ کلیه کوچک، ممکن است فرد هیچ درد یا علائمی نداشته باشد، زیرا سنگ از طریق مجرای ادراری به راحتی دفع می شود. باید توجه داشته باشید که علائم سنگ کلیه همیشه در بزرگسالان و کودکان یکسان نیست. در کودکان، این علائم ممکن است تنها به صورت دردهای مبهم شکمی، بی‌قراری و تب خود را نشان دهد. از طرفی، محل قرارگیری سنگ نیز در نوع درد تاثیرگذار است. اگر سنگ در حالب گیر کند، درد معمولا به صورت موجی (کولیک کلیوی) است که با تعریق سرد و حالت تهوع شدید همراه می‌شود. سنگ‌های داخل خود لگنچه کلیه ممکن است تا مدت‌ها دردی ایجاد نکنند و تنها هنگام انجام آزمایش‌ها و سونوگرافی تشخیص داده شوند.

علائم سنگ کلیه در مردان

مردان معمولا الگوهای درد مشخصی را هنگام حرکت سنگ تجربه می کنند. در مردان، درد ناشی از سنگ کلیه اغلب از ناحیه پهلوها و پشت شروع شده و به سمت پایین شکم کشیده می شود. این درد در ادامه به ناحیه کشاله ران و بیضه‌ها سرایت می کند. دردهای ناگهانی و تیرکشنده در بیضه به همراه سوزش هنگام دفع ادرار، یکی از اصلی‌ترین نشانه‌های عبور سنگ از مجاری ادراری مردان است. این علائم در برخی مواقع با مشکلات پروستات یا عفونت‌های بیضه اشتباه گرفته می شوند و نیازمند بررسی دقیق اورولوژیست هستند.

علائم سنگ کلیه در زنان

علائم سنگ کلیه در زنان نیز ویژگی های خاص خود را دارد و مسیر انتشار درد متفاوت است. درد در زنان معمولا در ناحیه پهلو، زیر دنده ها و کمر احساس می شود و با حرکت سنگ به سمت پایین، این درد به ناحیه لگن و لابیا (اندام تناسلی خارجی) کشیده می شود. بسیاری از زنان ممکن است این دردهای شدید و گرفتگی های شکمی را با دردهای شدید دوران قاعدگی، کیست‌های تخمدان یا بیماری‌های زنان اشتباه بگیرند. از آنجایی که خطر ابتلا به عفونت های مجاری ادراری در زنان به صورت ساختاری بیشتر است، سنگ های کلیه (به ویژه نوع استروویت) در زنان بیشتر با علائمی مانند تب، لرز، تکرر ادرار آزاردهنده و تغییر بوی ادرار همراه است.

چرا سنگ کلیه می تواند مشکل ساز شوند؟

سنگ ها همیشه نمی توانند در کلیه بمانند. گاهی، از کلیه وارد حالب ها می شوند. حالب ها، کوچک و ظریف هستند و ممکن است سنگ ها برای عبور روان از حالب به سمت مثانه، بسیار بزرگ باشند. عبور سنگ ها از حالب می تواند باعث گرفتگی و خراش حالب ها شود. این امر موجب می شود، در ادرار، خون دیده شود. گاهی اوقات، سنگ ها، جریان ادرار را مسدود می کنند. این اتفاق، انسداد ادراری نام دارد. انسداد ادراری می تواند باعث عفونت کلیه و آسیب به آن شود.

بخوانید : کلیه مصنوعی

آزمایش و تشخیص سنگ کلیه

تشخیص سنگ کلیه، نیازمند ارزیابی کامل سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی است. تست های دیگر شامل موارد زیر است:

• تست خون برای کلسیم، فسفر،
  اسید اوریک و الکترولیت ها
• نیتروژن اوره خون (BUN) و کراتینین برای ارزیابی عملکرد
  کلیه
• آنالیز ادرار برای بررسی
  بلورها، باکتری ها، گلبول های قرمز و سفید
• آزمایش بر روی سنگ های دفع
  شده برای تعیین نوع آن ها

تست های زیر می تواند انسداد را مشخص کند:

• تست اشعه ایکس شکمی
• پیلوگرام داخل وریدی
• پیلوگرام رتروگراد
• تست اولتراسوند کلیه (تست
  ارجح)
• اسکن MRI از شکم و کلیه ها
• سی تی اسکن شکمی

رنگ کنتراست زایی که در سی تی اسکن و IVP استفاده شده است، می تواند بر عملکرد کلیه تاثیرگذار باشد. اگرچه، برای افرادی عملکرد کلیوی طبیعی دارند، جای هیچ نگرانی نیست. داروهایی وجود دارند که در ترکیب با رنگ، می توانند پتانسیل آسیب به کلیه را افزایش دهند. باید اطمینان پیدا کرد که رادیولوژیست، در مورد هرگونه داروی مصرفی، مطلع است.

آزمایش ادرار ۲۴ ساعته برای تشخیص دقیق

در بخش ارزیابی‌های دقیق‌تر، یکی از مهم‌ترین تست‌هایی که پزشکان برای بیماران دارای سنگ‌های مکرر تجویز می‌کنند، آزمایش ادرار ۲۴ ساعته است. در این آزمایش، بیمار باید تمام ادرار خود را در یک بازه زمانی ۲۴ ساعته در یک ظرف مخصوص جمع‌آوری کند. بررسی این نمونه به پزشک نشان می‌دهد که آیا کلیه‌ها در طول یک روز کامل، مواد سنگ‌ساز بیش از حدی تولید می‌کنند یا میزان مواد بازدارنده سنگ در ادرار بسیار پایین است. این تست دقیق‌ترین روش برای تعیین رژیم غذایی و داروی اختصاصی برای هر فرد محسوب می‌شود.

بخوانید : دفع سنگ کلیه چه مدت طول می کشد

درمان سنگ کلیه

درمان، بر اساس نوع سنگ تعیین می شود. ادرار می تواند تصفیه شود و سنگ ها برای ارزیابی جمع آوری شوند. نوشیدن 6 تا 8 لیوان آب در روز، جریان ادرار را افزایش می دهد. افرادی که دچار کم آبی شده اند یا تهوع و استفراغ شدیدی دارند، ممکن است نیازمند تزریق مایعات باشند. گزینه های درمانی دیگر عبارت اند از:

دارو

ممکن است برای تسکین درد، نیاز به داروهای مسکن باشد. وجود عفونت، نیازمند درمان با آنتی بیوتیک است.

سایر داروها شامل موارد زیر است:

• الوپورینول (زیلوپریم) برای
  سنگ های اوریک اسید
• ادرارآورهای تیازید، برای
  جلوگیری از تشکیل سنگ های کلسیمی
• سدیم بی کربنات یا سدیم
  سیترات، برای کاهش اسیدیته ادرار
• محلول های فسفری برای
  جلوگیری از تشکیل سنگ های کلسیمی
• ایبوپروفن (ادویل) برای درد
• استامینوفن (تایلنول) برای
  درد
• ناپروکسن سدیم (الیو) برای
  درد

سنگ شکنی

سنگ شکنی برون اندامی به کمک امواج شوک از امواج صوتی برای شکستن سنگ های بزرگ استفاده می کند تا آن ها بتوانند آسان تر از حالب ها به سمت مثانه حرکت کنند.

این روش می تواند ناخوشایند باشد و ممکن است نیاز به بیهوشی سبک داشته باشد. این فرآیند می تواند باعث ایجاد کبودی روی شکم یا کمر و خونریزی در اطراف کلیه و اندام های مجاور شود.

جراحی کانالی (نفرولیتوتومی از طریق پوست)

جراح، سنگ ها را از طریق یک برش کوچک در کمر، خارج می کند. تحت شرایط زیر، ممکن است یک فرد نیاز به این عمل داشته باشد:

• سنگ ها باعث انسداد و عفونت
  شوند یا به کلیه ها آسیب برسانند
• سنگ، بیش از حدی رشد کرده
  است که بتواند دفع شود
• درد قابل تحمل نباشد

اورتروسکوپی

زمانی که سنگ، در حالب یا مثانه گیر کرده باشد، ممکن است پزشک از یک ابزار به نام اورتروسکوپ برای برداشتن آن استفاده کند. سیم کوچکی به همراه یک دوربین، از مجرای ادراری وارد می شود و به مثانه میرسد. سپس پزشک از یک قفسه کوچک برای گیر انداختن سنگ و خروج آن استفاده می کند. پس از آن، سنگ برای آنالیز به آزمایشگاه فرستاده می شود.

در کنار روش‌های تهاجمی و جراحی، در صورتی که سنگ شما کوچک باشد، پزشک ممکن است از داروهای مسدودکننده آلفا (مانند کپسول‌های تامسولوسین) استفاده کند. این داروها با شل کردن عضلات حالب، مجرای عبور را بازتر کرده و به دفع سریع‌تر و بدون دردتر سنگ کمک زیادی می‌کنند.

بخوانید : آبسه کلیه

عوارض سنگ کلیه

سنگ‌های کلیه در صورت عدم پیگیری و درمان به موقع، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به سیستم ادراری وارد می‌کنند. مسدود شدن مسیر ادرار توسط سنگ، فشار داخل لگنچه کلیه را به شدت افزایش می‌دهد. این فشار بالا به مرور زمان بافت‌های حساس و فیلترهای تصفیه‌کننده کلیه را از بین می‌برد. عوارض سنگ کلیه طیف گسترده‌ای از مشکلات ساختاری و عملکردی را شامل می‌شود:

• هیدرونفروز (ورم کلیه): گیر کردن سنگ در لوله حالب باعث پس‌زدن ادرار به داخل کلیه می‌شود. این تجمع مایعات، تورم شدید کلیه و دردهای کشنده را به همراه دارد.
• تنگی مجاری ادراری (بافت اسکار): حرکت سنگ‌های بزرگ و خاردار باعث ایجاد خراش‌های عمیق در دیواره حالب می‌شود. ترمیم این زخم‌ها بافت اسکار ایجاد می‌کند. بافت اسکار قطر لوله حالب را برای همیشه تنگ می‌کند.
• عفونت‌های مکرر کلیوی (پیلونفریت): ادرار راکد در پشت سنگ مسدودکننده، بهترین محیط برای رشد سریع باکتری‌ها است. این موضوع عفونت‌های چرکی و مقاوم به درمان را در کلیه ایجاد می‌کند.
• نارسایی مزمن کلیوی: آسیب‌های مداوم و طولانی‌مدت به نفرون‌ها (واحدهای تصفیه‌کننده کلیه) ظرفیت عملکرد کلیه را کاهش می‌دهد. بیمار در نهایت برای ادامه زندگی به دیالیز نیاز پیدا می‌کند.

برای درک بهتر شدت این عوارض، جدول زیر میزان شیوع و سرعت پیشرفت آن‌ها را نشان می‌دهد:

بخوانید : کلیه نعل اسبی

خطرات سنگ کلیه در شرایط خاص

خطرات سنگ کلیه جنبه‌های تهدیدکننده حیات و اورژانسی این بیماری را شامل می‌شود. نادیده گرفتن دردهای کلیوی و علائم هشداردهنده، بیمار را در معرض خطرات بسیار جدی قرار می‌دهد. مقالات علمی جدید تاکید دارند ترکیب انسداد مجاری و عفونت، یک اورژانس پزشکی تمام‌عیار در بدن است.

اصلی‌ترین خطرات سنگ کلیه عبارتند از:

• سپسیس (عفونت خون): خطرناک‌ترین پیامد سنگ کلیه عفونی محسوب می‌شود. باکتری‌های محبوس شده در کلیه به جریان خون راه پیدا می‌کنند. عفونت خون ارگان‌های حیاتی بدن را به سرعت از کار می‌اندازد.
• از دست دادن کامل کلیه (نفرکتومی): در موارد خاصی بافت کلیه به دلیل عفونت‌های چرکی مکرر یا انسدادهای طولانی‌مدت به طور کامل تخریب می‌شود. پزشک جراح برای نجات جان بیمار مجبور به تخلیه و خارج کردن کامل کلیه می‌شود.
• خطرات مرتبط با بارداری: تشکیل یا حرکت سنگ کلیه در دوران بارداری ریسک بسیار بالایی دارد. دردهای شدید کولیک کلیوی زایمان زودرس را تحریک می‌کند. محدودیت در استفاده از اشعه ایکس و داروهای مسکن قوی در دوران بارداری، روند تشخیص و درمان را بسیار پیچیده می‌کند.
• آسیب حاد کلیوی (AKI): انسداد ناگهانی هر دو کلیه در اثر حرکت همزمان سنگ‌ها، تولید ادرار را به طور کامل متوقف می‌کند. سموم به سرعت در خون انباشته می‌شوند و بیمار در عرض چند ساعت به سطح خطرناکی از مسمومیت خونی می‌رسد.

پیشگیری از سنگ کلیه

مصرف آب کافی، یک اقدام پیشگیرانه کلیدی است. کلینیک الهام، نوشیدن آب کافی به میزان حداقل 6 لیوان آب در روز را توصیه می کند. توسط اپلیکیشن زیر می توانید میزان مصرف آب در روز را کنترل کنید و در مواقع منظم با دریافت اعلان یا نوتیفیکیشن خود را مستلزم به نوشیدن آب کنید. افزایش میزان ادرار خروجی، به شستشوی کلیه ها کمک می کند. افراد می توانند آب میوه را جایگزین آب کنند تا مصرف مایعات را افزایش دهند. اگر سنگ ها با سطح پایین سیترات مرتبط هستند، شربت های سیترات می تواند به پیشگیری از تشکیل سنگ کمک کند. خوردن غذاهای غنی از اگزالات در حد متعادل و کاهش استفاده از نمک و پروتئین های حیوانی نیز می تواند ریسک سنگ کلیه را پایین آورد. ممکن است پزشک، داروهایی برای کمک به جلوگیری از تشکیل سنگ های کلسیمی و اوریک اسیدی تجویز کند. اگر فردی سنگ کلیه داشته است یا ریسک ابتلا به سنگ کلیه داشته باشد، باید با پزشک خود صحبت کند و پیرامون بهترین روش های پیشگیری گفتگو کنند.

احتمال عود مجدد سنگ کلیه

آمارها نشان می‌دهند افرادی که یک بار سنگ کلیه را تجربه کرده‌اند، ریسک بسیار بالایی برای تشکیل مجدد آن دارند. حدود ۵۰ درصد از این بیماران در بازه زمانی ۵ تا ۱۰ سال پس از دفع سنگ اول، مجددا دچار سنگ کلیه می‌شوند. رعایت پیوسته رژیم غذایی، مصرف مداوم مایعات و پیگیری‌های دوره‌ای با انجام سونوگرافی، موثرترین راه‌های جلوگیری از عود مجدد این بیماری هستند.

بیشتر بخوانید: انواع بیماری های اورولوژی

رژیم غذایی مناسب برای پیشگیری و دفع سنگ کلیه

یکی از مهم‌ترین بخش‌های درمان و پیشگیری، اصلاح رژیم غذایی است. بسیاری از افراد با رعایت چند نکته ساده می‌توانند از تشکیل مجدد سنگ جلوگیری کنند. محدود کردن نمک، کاهش مصرف پروتئین‌های حیوانی مانند گوشت قرمز و افزایش مصرف مایعات از مهم‌ترین این موارد هستند. مصرف زیاد سدیم باعث می‌شود کلسیم بیشتری وارد ادرار شود و همین موضوع پایه اصلی ایجاد سنگ‌های کلسیمی است. پروتئین‌های حیوانی میزان اسید اوریک را بالا برده و سطح سیترات را در ادرار کاهش می‌دهند. سیترات ماده‌ای است که از چسبیدن کریستال‌ها به یکدیگر جلوگیری می‌کند. داشتن یک رژیم غذایی سرشار از میوه‌ها به خصوص مرکبات مانند پرتقال و لیمو، سبزیجات تازه و غلات کامل به تعادل اسیدیته ادرار کمک شایانی می‌کند. مصرف کلسیم را نباید قطع کرد، دریافت کلسیم طبیعی از طریق لبنیات در زمان صرف وعده‌های غذایی باعث می‌شود اگزالات در معده به کلسیم متصل شده و قبل از رسیدن به کلیه‌ها از طریق روده دفع شود. همچنین مصرف روزانه حداقل ۲.۵ تا ۳ لیتر آب باعث رقیق شدن ادرار شده و فرصت رسوب را از مواد معدنی می‌گیرد.

درمان‌های خانگی و گیاهی سنگ کلیه

در کنار درمان‌های پزشکی، برخی از روش‌های خانگی می‌توانند به روند دفع سنگ‌های کوچک کمک کنند. این روش‌ها برای سنگ‌های بزرگ کاربرد ندارند و نباید جایگزین درمان‌های دارویی شوند:

• نوشیدن ترکیب آب و آب‌لیموی تازه به دلیل داشتن سیترات بالا از رسوب کلسیم جلوگیری می‌کند و به شکستن سنگ‌های کوچک کمک می‌رساند.
• مصرف دمنوش و قطره گیاه خارخاسک در طب سنتی برای دفع سنگ کاربرد فراوانی دارد و یک ادرارآور بسیار قوی است که جریان مایعات را در مجاری افزایش می‌دهد.
• استفاده از سرکه سیب رقیق شده در آب به حل شدن سنگ‌های اسید اوریکی کمک می‌کند؛ سرکه سیب دارای اسید استیک است که باعث نرم شدن بافت سنگ‌ها می‌شود.
• مصرف عصاره برگ گزنه و ماءالشعیر کلاسیک بدون قند به عنوان دیورتیک و ادرارآور طبیعی عمل کرده و به شستشوی کلیه‌ها سرعت می‌بخشند.
• مصرف آب انار طبیعی با تنظیم سطح اسیدیته ادرار و داشتن آنتی‌اکسیدان‌های فراوان، محیط کلیه را برای تشکیل سنگ نامساعد می‌کند.
• جوشانده کاکل ذرت و دمنوش تخم هندوانه نیز از دیرباز در طب سنتی ایران به عنوان پاک‌کننده‌های قوی کلیه و مجاری ادراری شناخته شده‌اند و التهاب مجاری را کاهش می‌دهند.

اقدامات تسکینی فوری در منزل در زمان دفع سنگ

زمانی که سنگ در حال حرکت به سمت مثانه است، دردهای کولیک کلیوی به اوج خود می‌رسند. در کنار مصرف داروهای مسکن تجویز شده، استفاده از کمپرس گرم روی ناحیه پهلو و شکم، جریان خون را در این نواحی افزایش داده و اسپاسم عضلات حالب را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد. قرار گرفتن در وان آب گرم نیز یک روش کاملا موثر برای شل شدن عضلات، آرامش سیستم عصبی و کاهش شدت درد در زمان دفع سنگ به شمار می‌رود.

بخوانید : کلیه اسفنجی

چه زمانی برای سنگ کلیه باید به پزشک مراجعه کنیم؟

با وجود اینکه بسیاری از سنگ‌های کوچک به صورت خودبه‌خودی دفع می‌شوند، بروز برخی علائم نشان‌دهنده خطر جدی است و نیازمند مراجعه فوری به اورژانس یا پزشک متخصص است. اگر درد به قدری شدید است که نمی‌توانید بنشینید یا در یک وضعیت ثابت بمانید، یا اگر درد با حالت تهوع، استفراغ مداوم، تب و لرز همراه است، باید فوراً مداخله پزشکی صورت گیرد. مشاهده خون واضح در ادرار، تغییر رنگ ادرار به قهوه‌ای تیره یا صورتی، و ناتوانی کامل در ادرار کردن از علائم اورژانسی محسوب می‌شوند. عفونت همراه با سنگ کلیه یک وضعیت بسیار خطرناک است که با تب بالا و لرز شدید خود را نشان می‌دهد و تعویق در درمان آن می‌تواند به از دست رفتن عملکرد کلیه منجر شود. احساس سوزش شدید هنگام ادرار و تکرر ادرار بیش از حد طبیعی نیز نشان‌دهنده حرکت سنگ به سمت مثانه یا وجود عفونت ثانویه است که بررسی دقیق توسط اورولوژیست را می‌طلبد.

تاثیر اندازه سنگ کلیه در انتخاب روش درمان

اندازه سنگ کلیه یکی از فاکتورهای اصلی در تعیین نوع رویکرد درمانی است. سنگ‌های کوچکتر شانس بالایی برای دفع طبیعی دارند، در حالی که سنگ‌های بزرگتر معمولا نیازمند مداخله مستقیم پزشکی هستند. قطر لوله حالب که کلیه را به مثانه متصل می‌کند بسیار باریک و در حدود چند میلی‌متر است. به همین دلیل سنگ‌های کوچکتر از ۵ میلی‌متر معمولاً با مصرف فراوان مایعات و تحرک بدنی از این مسیر عبور می‌کنند. برای سنگ‌های بین ۵ تا ۸ میلی‌متر، پزشک ممکن است از روش سنگ‌شکنی برون‌اندامی با امواج صوتی (ESWL) استفاده کند تا سنگ به قطعات ریزتر تبدیل شده و قابلیت دفع پیدا کند. مصرف داروهای مسدودکننده آلفا نیز در این مرحله با گشاد کردن عضلات حالب بسیار کمک‌کننده است. سنگ‌های بزرگتر از ۸ میلی‌متر و سنگ‌های شاخ‌گوزنی که فضای زیادی از لگنچه کلیه را اشغال کرده‌اند، امکان دفع طبیعی ندارند. در این شرایط جراحی‌های کم‌تهاجمی مانند اورتروسکوپی از طریق مجرای ادرار یا عمل نفرولیتوتومی از طریق ایجاد یک سوراخ کوچک در پهلو (PCNL) به عنوان بهترین گزینه‌های درمانی روی کار می‌آیند.

نقش میکروبیوم روده و زمان‌بندی مصرف کلسیم در تشکیل سنگ کلیه

یکی از جدیدترین یافته‌های پزشکی، نقش باکتری‌های دستگاه گوارش در جلوگیری از سنگ کلیه است. باکتری خاصی در روده به نام «اگزالوباکتر فرمیژنس» (Oxalobacter formigenes) وجود دارد که کار اصلی آن تجزیه اگزالات است. مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند این باکتری‌های مفید را از بین ببرد و خطر رسوب اگزالات در کلیه را به شدت افزایش دهد. همچنین، برخلاف باورهای قدیمی که مصرف کلسیم را برای بیماران مبتلا به سنگ محدود می‌کردند، تحقیقات کلینیک مایو (Mayo Clinic) نشان می‌دهد که کلید اصلی، مصرف همزمان کلسیم و اگزالات در یک وعده غذایی است. اگر شما اسفناج (سرشار از اگزالات) را همراه با پنیر (سرشار از کلسیم) مصرف کنید، کلسیم و اگزالات در معده و روده به هم متصل می‌شوند و قبل از رسیدن به کلیه‌ها، به راحتی از طریق دستگاه گوارش دفع می‌شوند.

بخوانید : بیماری کلیه پلی کیستیک

نتیجه‌گیری

سنگ کلیه عارضه‌ای به شدت دردناک اما تا حد زیادی قابل پیشگیری و درمان است. شناخت نوع سنگ، رعایت یک رژیم غذایی اصولی، نوشیدن مداوم آب و توجه به علائم هشداردهنده می‌تواند شما را از دردهای طاقت‌فرسای کولیک کلیوی در امان نگه دارد. در صورت بروز دردهای ناگهانی پهلو و تغییر رنگ ادرار، مراجعه زودهنگام به پزشک متخصص اورولوژی می‌تواند از عوارض جبران‌ناپذیر، عفونت‌های خطرناک و آسیب دائمی به بافت کلیه‌ها جلوگیری کند.

سوالات متداول

آیا سنگ کلیه باعث نارسایی کلیه می‌شود؟

سنگ کلیه به خودی خود باعث نارسایی نمی‌شود، اما اگر درمان نشود و مسیر خروج ادرار را برای مدت طولانی مسدود کند، می‌تواند به بافت کلیه آسیب جدی وارد کند.

چقدر طول می‌کشد تا سنگ کلیه دفع شود؟

زمان دفع سنگ کلیه به اندازه آن بستگی دارد و برای سنگ‌های کوچک ممکن است از چند روز تا چند هفته طول بکشد.

آیا طناب زدن برای دفع سنگ کلیه مفید است؟

فعالیت‌های بدنی مانند دویدن و طناب زدن می‌توانند با ایجاد تحرک، به حرکت سریع‌تر سنگ کلیه در مجاری ادراری کمک کنند.

درد سنگ کلیه در کدام قسمت بدن احساس می‌شود؟

درد سنگ کلیه معمولا در ناحیه پشت، پهلوها و زیر دنده‌ها شروع شده و به سمت پایین شکم و کشاله ران کشیده می‌شود.