عوارض نگه داشتن ادرار چیست؟ (بررسی و توضیحات کامل)

عوارض نگه داشتن ادرار در صورت تبدیل شدن به یک عادت مکرر، شامل آسیب‌های جدی مانند درد در لگن و کلیه، عفونت مجاری ادراری، کشیدگی مثانه، تضعیف عضلات کف لگن و تشکیل سنگ کلیه است. اگرچه مقاومت گاه به گاه در برابر فشار ادرار در یک روز شلوغ برای یک بزرگسال سالم مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما خودداری مرتب از رفتن به دستشویی باعث راکد ماندن ادرار، تکثیر باکتری‌ها و بروز خطرات جبران‌ناپذیری برای سیستم ادراری می‌شود.

آیا نگه داشتن ادرار بی خطر است؟

در یک بزرگسال سالم گاه به گاه نگه داشتن ادرار مشکلی ایجاد نمی کند اما در صورتی که این کار به یک عادت تبدیل شود اثراتی ناخواسته به همراه خواهد داشت. هنگامی که مثانه تقریباً تا نیمه از مایع پر می شود به مغز سیگنالی می فرستد که زمان ادرار کردن فرا رسیده است. مغز نیاز به ادرار کردن را بوجود آورده و در همین حین به مثانه می گوید ادرار را نگه دارد. گاهی لازم است ادرار را نگه دارید. شاید دسترسی به توالت مشکل باشد و یا شخصی در حال تمرین دادن مثانه باشد. هیچ قانون ثابتی برای چگونگی و زمان ایمن برای نگه داشتن ادرار وجود ندارد. برخی افراد بیش از دیگران مستعد عوارض جانبی هستند.

بخوانید : بوی بد ادرار

عوارض نگه داشتن ادرار چیست؟

سایت healthline نیز در این مورد نوشته است:

Holding your pee on a regular basis can increase the risk of UTIs or other complications

ترجمه متن بالا:

نگه داشتن ادرار به طور منظم می تواند خطر ابتلا به عفونت های دستگاه ادراری (UTIs) یا سایر عوارض را افزایش دهد.

در ادامه پنج عارضه جانبی احتمالی نگه داشتن ادرار را به طور جامع و دقیق بررسی می کنیم:

درد

افرادی که مرتباً نیاز به ادرار کردن را نادیده می گیرند گاهی در مثانه یا کلیه احساس درد می کنند و وقتی در نهایت به دستشویی می روند هنگام ادرار کردن نیز درد خواهند داشت. همچنین عضلات پس از ترشح ادرار تا حدی منقبض می شوند که منجر به گرفتگی لگن می شود.

برای درک بهتر، درد ناشی از احتباس ادرار معمولا در سه ناحیه مشخص خود را نشان می دهد:

• درد ناحیه تحتانی شکم: به دلیل فشار فیزیکی مایع بر دیواره های مثانه و بافت های اطراف.
• درد پهلوها و کلیه ها: در صورت پس زدن ادرار به سمت بالا، فشار به کلیه ها وارد شده و دردی مبهم یا تیز در پهلوها ایجاد می کند.
• اسپاسم عضلات لگن: مقاومت طولانی مدت در برابر دفع، باعث خستگی و گرفتگی عضلات منقبض کننده لگن می شود که حتی تا ساعت ها پس از تخلیه ادرار ادامه دارد.

عفونت مجاری ادراری

در برخی موارد نگه داشتن زیاد ادرار باعث تکثیر باکتری ها و منجر به عفونت مجاری ادراری می شود. هیچ تحقیقی ایجاد عفونت ادراری در اثر نگه داشتن ادرار را نشان نداده است اما بسیاری از پزشکان توصیه می کنند از انجام این کار به خصوص اگر سابقه عفونت ادراری مکرر دارید اجتناب کنید. افرادی که مایعات کافی نمی نوشند به عفونت ادراری مبتلا می شوند زیرا مثانه به اندازه کافی ادرار تولید نمی کند. این موضوع می تواند باعث گسترش باکتری ها در دستگاه ادراری و منجر به عفونت شود.

علاوه بر موارد ذکر شده، باید توجه داشت که آناتومی بدن نقش مهمی در میزان ابتلا به این عفونت‌ها دارد.

به دلیل کوتاه‌تر بودن مجرای ادرار در زنان، باکتری‌ها مسیر کوتاه‌تری برای رسیدن به مثانه طی می‌کنند و نگه داشتن مداوم ادرار به این باکتری‌ها فرصت تکثیر سریع‌تری می‌دهد. بسیاری از کاربران می‌پرسند که آیا نگه داشتن ادرار باعث عفونت واژن می‌شود؟ در پاسخ باید گفت که اگرچه عفونت دستگاه ادراری و عفونت واژن دو مشکل کاملاً متفاوت هستند، اما به دلیل نزدیکی آناتومیک این دو بخش، تغییر در فلور باکتریایی و عفونت‌های مکرر ادراری می‌تواند سلامت واژن را نیز تحت تاثیر قرار داده و باعث ایجاد التهاب یا تشدید عفونت‌های ناحیه تناسلی شود.

علائم عفونت مجاری ادراری شامل موارد زیر است:

• احساس سوزش هنگام ادرار کردن
• درد در لگن یا پایین شکم
• نیاز مداوم به تخلیه مثانه
• ادرار با بوی بد یا نامطبوع
• ادرار کدر یا بدون رنگ
• تیرگی دائمی ادرار
• ادرار خونین

بیشتر بخوانید : علائم سوزش ادرار و روش های جلوگیری از آن

کشش مثانه

نگه داشتن مرتب ادرار در طولانی مدت باعث کشیدگی مثانه شده و این امر انقباض مثانه و دفع طبیعی ادرار را دشوار یا غیرممکن می کند. در صورت کشیدگی مثانه احتمالاً به اقدامات اضافی مانند استفاده از کاتتر احتیاج خواهید داشت.

در علم پزشکی به این حالت سندرم مثانه تنبل یا آتونیک (Atonic Bladder) گفته می شود. مثانه یک بافت الاستیک و ماهیچه ای است که ظرفیت طبیعی آن در بزرگسالان بین 400 تا 500 میلی لیتر است. کشش بیش از حد و مداوم این بافت باعث می شود گیرنده های عصبی دیواره مثانه حساسیت خود را از دست بدهند و فرد دیگر متوجه پر شدن مثانه خود نشود.

آسیب به عضلات کف لگن

احتباس مکرر ادرار به عضلات کف لگن آسیب می رساند. اسفنکتر مجرای ادرار یکی از عضلاتی است که مجرای ادرار را برای جلوگیری از نشت ادرار بسته نگه می دارد. آسیب دیدن این عضله می تواند منجر به بی اختیاری ادرار شود. انجام تمرینات کف لگن مانند کگل می تواند به تقویت این عضلات و جلوگیری از نشت ادرار یا ترمیم عضلات از بین رفته کمک کند.

نگه داشتن طولانی مدت ادرار فشار بسیار زیادی به عضله دترسور (عضله اصلی دیواره مثانه) وارد می‌کند. اگر این عضله به دلیل کشش مکرر ضعیف شود، فرد حتی پس از رفتن به دستشویی نیز احساس تخلیه کامل نخواهد داشت. این عارضه به مرور زمان نیازمند درمان‌های فیزیوتراپی کف لگن خواهد بود.

لیست تمرینات و راهکارهای تقویت عضلات کف لگن برای جلوگیری از آسیب:

• تمرینات کگل: انقباض و انبساط ارادی عضلات کنترل کننده جریان ادرار.
• بیوفیدبک تراپی: استفاده از سنسورهای خاص در فیزیوتراپی برای شناسایی و تقویت عضلات هدف.
• زمان بندی دفع: تنظیم آلارم برای رفتن به دستشویی هر 3 ساعت یکبار جهت جلوگیری از فشار ناگهانی.

سنگ کلیه

نگه داشتن ادرار در افرادی که سابقه این بیماری را دارند و یا افرادی که سطح مواد معدنی در ادرار آن ها زیاد است باعث ایجاد سنگ کلیه می شود. ادرار اغلب حاوی مواد معدنی مانند اسید اوریک و اگزالات کلسیم است.

هنگامی که ادرار برای مدت طولانی در مثانه و مجاری ادراری راکد می‌ماند، غلظت املاح و مواد معدنی مانند کلسیم، اگزالات و اسید اوریک در آن به شدت افزایش می‌یابد. این رسوبات در صورت عدم تخلیه به موقع، به مرور زمان به هم پیوسته و بلورهای سختی را تشکیل می‌دهند. دفع این سنگ‌ها علاوه بر درد بسیار شدید، در مواردی منجر به انسداد مجاری ادراری شده و نیاز به سنگ‌شکن یا مداخلات جراحی پیدا می‌کند.

بخوانید : درمان مثانه نوروژنیک

موارد خاص و خطرات نادر: از ترکیدن مثانه تا احتباس ادرار در اثر بیماری ها

بسیاری از افراد این سوال نگران کننده را در ذهن دارند که آیا واقعا مثانه می ترکد؟ بر اساس یک باور عمومی، اگر فردی ادرار خود را بیش از حد ظرفیت و برای زمان طولانی نگه دارد، مثانه او پاره خواهد شد. اگرچه این شرایط از نظر پزشکی کاملا غیرممکن نیست، اما اتفاقی بسیار نادر است. در واقعیت، مکانیزم دفاعی بدن به گونه ای طراحی شده است که پیش از رسیدن فشار به نقطه پارگی، اسفنکترها و عضلات نگهدارنده ادرار تسلیم می شوند و فرد دچار بی اختیاری یا دفع غیرارادی ادرار می شود. با این حال، اگر دیواره مثانه از قبل به دلیل جراحی، لگن ضعیف، اشعه درمانی یا آسیب های فیزیکی ضعیف شده باشد، خطر پارگی آن در صورت تجمع بیش از حد مایع وجود دارد.

در کنار این خطرات نادر، باید به احتباس ادرار ناشی از سایر بیماری های زمینه ای نیز توجه ویژه ای داشت. گاهی اوقات افراد به صورت کاملا غیرارادی درگیر نگه داشتن ادرار می شوند؛ به این معنی که فرد متوجه پر شدن مثانه نمی شود یا حتی با وجود احساس نیاز به دستشویی، توانایی تخلیه کامل را ندارد. این مشکل عوارض و آسیب هایی دقیقا مشابه با نگه داشتن ارادی ادرار ایجاد می کند و معمولا ریشه در شرایط پزشکی زیر دارد:

بزرگ شدن خوش خیم پروستات (BPH): در مردان مسن، تورم غده پروستات باعث وارد شدن فشار و مسدود شدن مسیر مجرای ادرار می شود که نتیجه آن باقی ماندن ادرار در مثانه است. آسیب های عصبی (نوروپاتی): اختلال در سیستم عصبی ناشی از بیماری هایی مانند دیابت، ام اس (MS) یا آسیب های نخاعی، سیگنال های ارتباطی بین مغز و مثانه را مختل کرده و مانع از عملکرد صحیح عضلات برای دفع می شود. ضعف شدید عضلات مثانه: از بین رفتن قدرت انقباضی عضله دترسور باعث می شود مثانه نتواند ادرار را با فشار کافی به بیرون براند و همیشه مقداری ادرار در آن باقی می ماند.

به همین دلیل، متخصصان اورولوژی اکیدا توصیه می کنند که افراد مبتلا به اختلالات کلیوی، مشکلات پروستات یا بیماری های زمینه ای سیستم عصبی، برای جلوگیری از پس زدن ادرار به کلیه ها و تشدید بیماری، باید برنامه منظمی برای تخلیه مثانه داشته باشند و به هیچ عنوان نباید ادرار خود را نگه دارند.

بخوانید : پروتئینوری

فواید نگه داشتن ادرار؛ تکنیک تمرین مثانه

شاید جستجوی کلمه فواید نگه داشتن ادرار برای بسیاری از افراد عجیب یا حتی متناقض با اصول سلامتی به نظر برسد. در حالت عادی و برای یک فرد سالم، نگه داشتن ادرار هیچ فایده ای ندارد و کاملا مضر است. اما در علم اورولوژی، یک استثنای بسیار مهم وجود دارد: تکنیک تمرین مثانه. این روش منحصرا برای افرادی تجویز می شود که به سندرم مثانه بیش فعال مبتلا هستند یا کنترل ارادی ادرار خود را به دلیل ضعف عصبی از دست داده اند. هدف از این کار، آموزش مجدد عضلات دیواره مثانه و افزایش ظرفیت حجم نگهدارنده آن است.

در این روش درمانی، پزشک از بیمار می خواهد که در طول روز، هر زمان که احساس نیاز به دفع ادرار کرد، بلافاصله به دستشویی نرود و طبق یک برنامه زمان‌بندی شده برای چند دقیقه (مثلا ۵ تا ۱۵ دقیقه) ادرار خود را نگه دارد. این مقاومت ارادی باعث می شود که عضله دترسور به مرور زمان کشسانی طبیعی خود را بازیابد و گیرنده های عصبی مثانه، آستانه تحمل بالاتری پیدا کنند.

موارد استفاده و مزایای پزشکی تمرین مثانه:

• افزایش ظرفیت فیزیکی مثانه برای نگهداری حجم بیشتری از مایعات.
• کاهش دفعات تکرر ادرار در طول روز و شب.
• بهبود کنترل ارادی بر اسفنکترهای مجرای ادراری.
• کمک به درمان بی اختیاری ادرار فوریتی
• کاهش وابستگی به داروهای شیمیایی در بیماران مبتلا به مثانه بیش فعال.

خطرات و عوارض نگه داشتن ادرار در خواب

خواب شبانه زمانی است که بدن به بازسازی و استراحت می پردازد. در یک سیستم ادراری سالم، مغز در طول خواب هورمونی به نام آنتی دیورتیک (ADH) ترشح می کند که وظیفه آن کاهش تولید ادرار توسط کلیه ها در طول شب است تا فرد بتواند بدون وقفه بخوابد. با این حال، مصرف زیاد مایعات قبل از خواب یا نادیده گرفتن سیگنال های اولیه پر شدن مثانه و نگه داشتن ادرار در خواب، می تواند چرخه طبیعی بدن را به شدت مختل کند.

زمانی که فرد در طول شب با مثانه پر می خوابد و در برابر بیدار شدن مقاومت می کند، مثانه برای مدت ۶ الی ۸ ساعت در حالت کشش حداکثری قرار می گیرد. این کشش مداوم و طولانی مدت، فشار بی امانی به اسفنکترهای مجرای ادرار و عضله دترسور وارد می کند. نتیجه این کار، بیدار شدن با دردهای شدید و کرامپ های زیر شکم در صبح روز بعد است. علاوه بر این، پس زدن ادرار به سمت حالب ها در حالت درازکش بسیار محتمل تر است که می تواند کلیه ها را در معرض عفونت خاموش قرار دهد.

مهم ترین عوارض مقاومت در برابر دفع ادرار در طول شب:

• افت شدید کیفیت خواب: پر بودن مثانه باعث می شود فرد وارد فاز خواب عمیق نشود و در طول روز احساس خستگی مفرط داشته باشد.
• شب ادراری در بزرگسالان: فشار بیش از حد به اسفنکترها در نهایت باعث تسلیم شدن آن ها و نشت ادرار در خواب می شود.
• اسپاسم صبحگاهی: گرفتگی شدید عضلات کف لگن و مجاری ادراری که تا ساعت ها پس از بیداری ادامه دارد.
• فلج موقت مثانه: در موارد نادر، کشش بیش از حد مثانه در طول خواب باعث می شود صبح روز بعد فرد توانایی دفع ادرار را به طور موقت از دست بدهد و نیاز به سوند پیدا کند.

بخوانید : فیستول مثانه

عوارض نگه داشتن ادرار در زنان

ساختار آناتومیک و شرایط فیزیولوژیک زنان باعث می شود که عوارض نگه داشتن ادرار در آن ها بسیار سریع تر و شدیدتر از مردان بروز کند. یکی از مهم ترین دلایل این آسیب پذیری، طول مجرای ادرار است. مجرای ادرار در زنان بسیار کوتاه تر از مردان (حدود ۳ تا ۴ سانتی متر) است. این فاصله کوتاه به باکتری های روده ای مانند E. coli اجازه می دهد تا به سرعت خود را به مثانه برسانند. زمانی که یک زن ادرار خود را برای مدت طولانی نگه می دارد، در واقع محیطی گرم، مرطوب و راکد را برای تکثیر نمایی این باکتری ها فراهم می کند که نتیجه آن ابتلا به عفونت های مکرر دستگاه ادراری است.

علاوه بر عفونت، بحث سلامت عضلات کف لگن در زنان بسیار حیاتی است. عواملی مانند بارداری، زایمان طبیعی، تغییرات هورمونی در دوران یائسگی و حتی افزایش وزن، به خودی خود عضلات کف لگن زنان را تحت فشار قرار می دهند. حال اگر عادت مخرب نگه داشتن ادرار نیز به این موارد اضافه شود، شبکه عضلانی نگهدارنده ارگان های لگنی به سرعت دچار ضعف ساختاری می شود.

شایع ترین و خطرناک ترین عوارض نگه داشتن ادرار در زنان عبارتند از:

• افتادگی مثانه (سیستوسل): به دلیل ضعف بافت های نگهدارنده، مثانه به سمت دیواره واژن افتادگی پیدا می کند که با احساس سنگینی شدید و درد در ناحیه لگن همراه است.
• بی اختیاری استرسی ادرار: نشت قطرات ادرار هنگام فعالیت های روزمره مانند سرفه کردن، عطسه، خندیدن شدید یا بلند کردن اجسام سنگین.
• تشدید عفونت های واژینال: تغییر در فلور باکتریایی ناحیه تناسلی به دلیل عفونت های مکرر ادراری ناشی از احتباس ادرار، می تواند منجر به واژینوز باکتریال یا التهاب در این نواحی شود.
• اختلال در عملکرد کلیه ها در دوران بارداری: با توجه به فشار رحم بر روی مثانه در دوران بارداری، نگه داشتن ادرار خطر رفلاکس ادراری (بازگشت ادرار به کلیه ها) و عفونت حاد کلیه (پیلونفریت) را به شدت افزایش می دهد که می تواند خطرات جدی برای مادر به همراه داشته باشد.

آموزش بدن برای کاهش دفعات ادرار

در برخی موارد پزشکان برای کاهش دفعات ادرار تمرینات مثانه را توصیه می کنند که شامل مقاومت در برابر نیاز به ادرار کردن است.

هدف از انجام این کار افزایش حجم مایعاتی است که مثانه می تواند قبل از نیاز به ادرار کردن نگه دارد. این روش در صورت موفقیت آمیز بودن مدت زمان میان دفعات ادرار کردن را افزایش می دهد.

پزشک اغلب برای شما یک برنامه آموزشی شخصی آماده می کند. نکات زیر می توانند به راحت تر کردن روند آموزش فرد کمک کنند:

• گرم ماندن، زیرا سرما نیاز به ادرار کردن را افزایش می دهد.
• گوش دادن به موسیقی یا تماشای تلویزیون برای پرت کردن حواس
• درگیر کردن مغز با یک بازی، پازل یا حل کردن مسئله
• خواندن کتاب یا مقالات روزنامه
• نشستن یا راه رفتن، انتخاب هرکدام که نیاز به ادرار کردن را از بین می برد.
• برقراری تماس تلفنی یا نوشتن ایمیل

نکته اصلی این است که مغز را درگیر کرده و توجه را از نیاز به ادرار کردن پرت کنید.

بخوانید : آبسه کلیه

نکاتی برای به موقع رسیدن به دستشویی

بهتر است هر زمان مثانه پر شد ادرار کنید اما گاهی نیز فرد دسترسی سریع به دستشویی ندارد.

نکات زیر می توانند به فرد کمک کنند تا به موقع خود را به دستشویی برساند:

• هنگام ایستادن پاها را روی یکدیگر قرار دهید: این کار مجرای ادرار را فشرده کرده و نیاز اضطراری به ادرار کردن را از بین می برد.
• گاز را دفع کنید: تجمع گاز باعث فشار بیشتر به مثانه می شود.
• بلافاصله بعد از بیدار شدن از خواب ادرار کنید: افرادی که برای ترک خانه عجله دارند از رفتن به دستشویی صرف نظر می کنند اما لازم است چرخه روزانه ادرار را بدرستی شروع کنید.
• برای رفتن مرتب به دستشویی برنامه ریزی کرده و وقت خالی تنظیم کنید: شاید یک فرد برنامه خود را طوری تنظیم کند که هر 2 تا 3 ساعت یکبار به دستشویی برود. می توانید زنگ هشدار تنظیم کنید و حتی اگر مثانه سیگنال ارسال نکرده است به دستشویی بروید. این کار می تواند به کاهش فشار و جلوگیری از شرایط اضطراری کمک کند.
• منتظر نمانید تا وضعیت اضطراری رخ دهد: صرف نظر از محدودیت های زمانی یا روزهای شلوغ عادت کنید لحظه ای که نیاز به دفع ادرار وجود دارد به دستشویی بروید.

بیشتر بخوانید : سنگ مثانه

اگر حس می کنید بیش از حد یا دفعات زیادی ادرار می کنید باید با پزشک صحبت کنید.

متخصصین ما در کلینیک الهام می توانند شما را در این زمینه راهنمایی کنند. در صورت لزوم امکان انجام تست نوار مثانه در کلینیک وجود دارد.

نتیجه گیری

به طور خلاصه، سیستم ادراری بدن برای دفع منظم سموم و مواد زائد طراحی شده است. اگرچه مقاومت گاه به گاه در برابر نیاز به دستشویی رفتن به دلیل شرایط محیطی مشکل ساز نخواهد بود، اما تبدیل کردن آن به یک عادت روزمره، دروازه ای برای ورود به مشکلات جدی است. عفونت های مجاری ادراری، ضعف عضلات کف لگن، تشکیل بلورهای سنگ کلیه و حتی آسیب های بافتی کلیوی ناشی از برگشت ادرار، از مهم ترین پیامدهای این عادت مخرب هستند. به سیگنال های طبیعی بدن خود گوش دهید، مصرف مایعات را به درستی مدیریت کنید و در صورت بروز هرگونه اختلال، حتما با پزشک متخصص اورولوژی مشورت نمایید.

سوالات متداول

اگر ادرار خود را نگه داریم چه میشود؟

اگر ادرار خود را برای مدت طولانی و به طور مکرر نگه دارید، باکتری ها در مثانه تجمع یافته و منجر به عفونت های مجاری ادراری می شوند. همچنین این کار باعث کشیدگی بیش از حد عضلات مثانه، تشکیل سنگ کلیه و در موارد شدید باعث پس زدن ادرار به کلیه ها و آسیب بافتی می شود.

آیا نگه داشتن ادرار باعث عفونت واژن میشود؟

نگه داشتن ادرار به طور مستقیم باعث ایجاد عفونت واژن نمی شود، زیرا مجرای ادرار و واژن دو مسیر مجزا هستند. با این حال، به دلیل نزدیکی این دو عضو، عفونت های مکرر ادراری ناشی از نگه داشتن ادرار می تواند فلور طبیعی ناحیه تناسلی را مختل کرده و زمینه را برای بروز التهاب و عفونت های ثانویه واژن فراهم کند.

نگه داشتن ادرار چه عوارضی دارد؟

شایع ترین عوارض شامل درد در ناحیه لگن، سوزش هنگام دفع، ابتلا به عفونت ادراری، بی اختیاری و نشت ادرار به دلیل ضعف اسفنکترها، و ایجاد رسوبات دردناک به شکل سنگ کلیه است.

فواید نگه داشتن ادرار چیست؟

نگه داشتن ادرار تنها زمانی مفید است که به عنوان یک روش درمانی تحت نظر پزشک برای افراد مبتلا به مثانه بیش فعال انجام شود تا ظرفیت مثانه افزایش یابد، در غیر این صورت برای افراد سالم هیچ فایده ای ندارد.