کلیه اکتوپیک یا کلیه نابجا چیست ؟ توضیحات کامل همراه با درمان

کلیه اکتوپیک (Ectopic Kidney) یا کلیه نابجا، نوعی ناهنجاری مادرزادی است که در آن کلیه به جای قرارگیری در زیر دنده‌ها، در محل دیگری مثل لگن یا پایین شکم رشد می‌کند. این وضعیت که تقریباً در ۱ از هر ۹۰۰ نوزاد دیده می‌شود، در اکثر موارد بی‌خطر و بدون علامت است و فرد می‌تواند با رعایت نکات ساده، زندگی و طول عمر کاملاً طبیعی داشته باشد. درمان یا جراحی تنها زمانی لازم است که کلیه نابجا باعث انسداد ادرار، عفونت‌های مکرر یا سنگ‌سازی شود؛ در غیر این صورت نیازی به اقدام پزشکی خاصی نیست.

بخوانید : بیماری کلیه پلی کیستیک

کلیه اکتوپیک یا کلیه نابجا چیست؟

اکثر انسان‌ها با دو کلیه در محل استاندارد (زیر دنده‌ها و دو طرف ستون فقرات) متولد می‌شوند. اما گاهی در دوران جنینی، عواملی بر رشد و حرکت کلیه‌ها تاثیر می‌گذارند و باعث می‌شوند کلیه در مسیر حرکت خود به سمت بالا متوقف شود یا مسیر اشتباهی برود. به زبان ساده، کلیه اکتوپیک (Ectopic Kidney) یا رنال اکتوپیا، کلیه‌ای است که در جایگاه معمول خود قرار نگرفته است.

آمارها نشان می‌دهند که از هر ۹۰۰ تولد، حدوداً یک نوزاد دچار کلیه اکتوپیک است. جالب اینجاست که میزان تشخیص این مشکل ۱ به ۱۰ است؛ یعنی اکثر افراد متوجه آن نمی‌شوند و معمولاً حین درمان سایر بیماری‌ها یا سونوگرافی‌های اتفاقی تشخیص داده می‌شود.

کلیه‌های اکتوپیک ممکن است در هر بخشی از مسیر لگن تا زیر دنده متوقف شوند. این جابجایی معمولاً به دو شکل اصلی دیده می‌شود:

• رنال اکتوپیای ساده: کلیه در سمت درست بدن قرار دارد (مثلاً راست)، اما ارتفاع آن طبیعی نیست (معمولاً پایین‌تر است).
• رنال اکتوپیای متقاطع (Crossed): این حالت پیچیده‌تر است؛ یکی از کلیه‌ها از روی خط وسط بدن عبور کرده و به سمت مخالف می‌رود. در نتیجه، هر دو کلیه در یک سمت بدن قرار می‌گیرند و اغلب در حین رشد به هم جوش می‌خورند و یکپارچه می‌شوند.

باید توجه داشت که رنال اکتوپیا اغلب به تنهایی رخ نمی‌دهد و ممکن است با نقص‌های مادرزادی در سایر اندام‌های بدن نیز مرتبط باشد.

سایت niddk نیز در این مورد نوشته است:

Most people with an ectopic kidney have no symptoms. Researchers estimate that about 1 in 1,000 babies is born with an ectopic kidney.

ترجمه متن بالا:

اکثر افراد مبتلا به کلیه اکتوپیک هیچ علامتی ندارند. محققان تخمین می‌زنند که از هر ۱۰۰۰ نوزاد، حدود ۱ نفر با کلیه اکتوپیک متولد می‌شود.

بخوانید : مگایورتر

انواع کلیه اکتوپیک و محل قرارگیری

کلیه اکتوپیک همیشه یک شکل ثابت ندارد و بسته به اینکه در کدام قسمت بدن متوقف شده یا به چه شکلی درآمده است، دسته‌بندی‌های مختلفی دارد. شناخت این انواع به پزشک کمک می‌کند تا ریسک‌های احتمالی را بهتر پیش‌بینی کند.

• کلیه لگنی: شایع‌ترین نوع کلیه نابجا است. در این حالت کلیه صعود نکرده و در حفره لگن، نزدیک به مثانه باقی می‌ماند. به دلیل نزدیکی به مثانه و مجاری ادراری پایین، احتمال عفونت در این نوع بیشتر است.
• کلیه توراسیک (قفسه سینه): این نوع بسیار نادر است. کلیه بیش از حد صعود می‌کند و از پرده دیافراگم عبور کرده و وارد قفسه سینه می‌شود. گاهی اوقات در عکس‌برداری قفسه سینه، با توده ریوی اشتباه گرفته می‌شود.
• کلیه متقاطع: در این حالت عجیب، کلیه از خط وسط بدن عبور کرده و به سمت مخالف می‌رود. یعنی فرد در یک سمت بدن کلیه ندارد و در سمت دیگر دو کلیه (معمولاً بهم چسبیده) دارد.

جدول زیر انواع ناهنجاری‌های کلیه متقاطع را نشان می‌دهد که می‌تواند به غنی‌تر شدن محتوای مقاله کمک کند:

در شرایط نرمال چه اتفاقی می افتد

دستگاه ادراری، سیستم تخلیه ادرار در بدن بوده که شامل دو کلیه، دو میزنای، یک مثانه و یک میزراه است.

کلیه های سالم، روز و شب کار می کنند تا خون تصفیه شود. این اندام لوبیایی شکل در میانه کمر و درست زیر دنده ها قرار دارد.

در هر طرف از ستون فقرات یک کلیه قرار دارد. کلیه ها، اصلی ترین فیلتر بدن هستند. آن ها روزانه ۱۴۲ لیتر خون را تمیز می کنند.

کلیه ها هر روز بین یک تا دو لیتر ادرار تشکیل داده و از بدن بیرون می رانند.

ادرار از کلیه ها به مثانه و از میزراه به خارج از بدن هدایت می شود. کلیه به عنوان یک فیلتر، بسیاری از موارد را کنترل می کند تا بدن سالم بماند از جمله:

• تعادل مایعات
• متعادل سازی سطح الکترولیت ها (مثل سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، اسید)
• حذف مواد زاید از بدن به شکل ادرار
• تنظیم فشار خون و تعداد سلول های قرمز خون

وقتی کلیه ها آسیب می بینند، به خوبی کار نمی کنند. در اکثر موارد، برخی آسیب ها مشکلات زیادی ایجاد نمی کنند. اما آسیب های اصلی و مهم نیازمند درمان های بیشتر مثل دیالیز هستند.

همانطور که جنین در رحم مادر رشد می کند، ابتدا کلیه ها در بخش پایینی شکم شکل می گیرند. سپس بالاتر رفته و به موقعیت طبیعی خود در هر دو طرف بدن می رسند.

بیشتر بخوانید : عفونت مجاری ادراری

علائم کلیه اکتوپیک چیست؟

شایع ترین علایم مربوط به کلیه اکتوپیک این ها هستند:

• عفونت مجاری ادراری
• دل درد
• توده شکمی

کلیه ای که در محل درست قرار نگیرد ممکن است هنوز هم به درستی کار کند. اما به علت تغییر ایجاد شده، احتمالا مشکلاتی در زمان تخلیه ادرار به وجود بیاید.

از هر دو کلیه اکتوپیک، یکی مسدود است. در طول زمان، این انسدادها منجر به مشکلاتی جدی خواهند شد نظیر:

• عفونت مجاری ادرار
• سنگ کلیه
• نارسایی کلیه

کلیه اکتوپیک با مشکل رفلاکس وسیکورترال (VUR) مرتبط است. VUR بیماری ای است که در آن ادرار از مثانه و میزراه به کلیه ها برمی گردد.

در طول زمان، مشکل رفلاکس وسیکورترال منجر به عفونت می شود. عفونت هم به کلیه ها آسیبی می زند که جبران پذیر نیست.

کلیه ای که اکتوپیکی نیست هم ممکن است مشکلاتی مثل انسداد یا رفلاکس وسیکورترال پیدا کند.

بیشتر بدانید : درمان آبسه کلیوی

تشخیص کلیه اکتوپیک

از هر ۱۰ مورد کلیه اکتوپیک، فقط یک مورد تشخیص داده می شود. اغلب، پزشکان حین درمان سایر بیماری ها به وجود کلیه اکتوپیک پی می برند.

همچنین پزشک به دنبال مشاهده علایمی که بالاتر ذکر شد، متوجه کلیه اکتوپیک خواهد شد. این تصویربرداری ها به پزشک کمک می کنند کلیه اکتوپیک را تشخیص دهد:

• سونوگرافی
• پیلوگرام درون وریدی (IVP)
• سیستورتروگرام دفع ادرار (VCUG)
• اسکن رادیونوکلید
• ام.آر.آی
• پزشک احتمالا آزمایش خون هم تجویز کند تا نحوه کار کردن کلیه ها را ببیند.

درمان کلیه اکتوپیک

کلیه اکتوپیک در صورتی که انسداد یا برگشت ادرار وجود داشته باشد، به درمان نیاز پیدا خواهد کرد. اگر کلیه آسیب بدی ندیده باشد، عمل جراحی انسداد را رفع کرده یا بازگشت ادرار را درمان می کند.

اما اگر کلیه به شدت آسیب دیده و به درستی کار نمی کند، باید برداشته شود.

بعد از درمان . بعد از برداشتن کلیه، در صورت سالم و طبیعی بودن کلیه دیگر، فرد زندگی نرمالی خواهد داشت.

معمولا انسان ها با دو کلیه متولد می شوند، ولی بعضی اوقات برخی از عوامل روی رشد و شکل گیری کلیه های جنین تاثیر می گذارند. کلیه اکتوپیک کلیه ای است که در جای خود قرار نمی گیرد و باعث ایجاد مشکلات گوارشی می شود. برای درمان کلیه اکتوپیک به کلینیک تخصصی اورولوژی الهام مراجعه کنید.

علت تشکیل کلیه اکتوپیک در جنین

برخلاف تصور عمومی که ضربه یا تغذیه مادر را مقصر می‌دانند، ریشه اصلی این مشکل در هفته‌های ۶ تا ۹ جنینی است. در این زمان کلیه‌ها باید از لگن به سمت بالا (زیر دنده‌ها) حرکت کنند و همزمان ۹۰ درجه بچرخند. اگر عواملی مثل رشد ناقص جوانه حالب، ناهنجاری‌های ژنتیکی یا مصرف داروهای خاص در سه ماهه اول بارداری رخ دهد، این “مهاجرت” متوقف شده و کلیه در همان پایین یا جای اشتباهی ماندگار می‌شود.

بارداری با کلیه اکتوپیک

بسیاری از خانم‌ها نگران این هستند که آیا کلیه اکتوپیک مانع بارداری می‌شود یا خیر. پاسخ کلی مثبت است؛ یعنی بارداری سالم کاملاً امکان‌پذیر است. با این حال، اگر کلیه از نوع لگنی باشد، با بزرگ شدن رحم در ماه‌های آخر، ممکن است تحت فشار قرار گیرد. دو نکته حیاتی برای خانم‌های باردار شامل موارد زیر است: اول اینکه ریسک عفونت ادراری در بارداری بالاست و با وجود کلیه نابجا این ریسک دوچندان می‌شود، بنابراین مصرف آب فراوان و چکاپ ماهانه ضروری است. دوم اینکه در مورد زایمان، معمولاً زایمان طبیعی مشکلی ایجاد نمی‌کند، مگر اینکه کلیه لگنی در مسیری باشد که کانال زایمان را تنگ کرده باشد؛ در این صورت پزشک سزارین را پیشنهاد می‌دهد.

بیماری‌های همزمان با کلیه اکتوپیک (سندرم VACTERL)

تحقیقات علمی جدید نشان داده‌اند که گاهی اوقات کلیه نابجا تنها یک نشانه از یک مجموعه ناهنجاری بزرگتر به نام VACTERL است. اگر نوزادی با کلیه اکتوپیک متولد شود، پزشکان معمولاً سلامت ستون فقرات، بسته نبودن مقعد، سلامت قلب، نای، مری و اندام‌های حرکتی (دست و پا) را نیز بررسی می‌کنند. این موضوع نشان می‌دهد که تشخیص کلیه اکتوپیک می‌تواند مثل یک زنگ هشدار برای بررسی سلامت کل بدن عمل کند.

ورزش با کلیه اکتوپیک

کلیه‌های طبیعی توسط دنده‌ها محافظت می‌شوند، اما کلیه اکتوپیک (به‌ویژه نوع لگنی) محافظ استخوانی ندارد و دقیقاً زیر عضلات شکم قرار گرفته است. اگر ورزشکار هستید، به‌ویژه در رشته‌های رزمی یا فوتبال، باید بدانید که ضربه مستقیم به شکم می‌تواند آسیب جدی به این کلیه وارد کند. استفاده از محافظ‌های شکمی برای ورزشکاران حرفه‌ای که این شرایط را دارند اکیداً توصیه می‌شود.

نتیجه‌گیری نهایی درباره کلیه اکتوپیک

کلیه اکتوپیک یا نابجا در اکثر موارد یک یافته اتفاقی است و بیماری ترسناکی محسوب نمی‌شود. اگر کلیه عملکرد تصفیه خون را به درستی انجام می‌دهد و مسیر ادرار باز است، فرد می‌تواند عمری طولانی و طبیعی داشته باشد. تنها نکته مهم، انجام سونوگرافی سالانه و مراقبت در برابر عفونت‌ها و ضربات شکمی است. درمان جراحی تنها زمانی مطرح می‌شود که عوارضی مثل سنگ‌های بزرگ یا انسداد ادراری بروز کند.

سوالات متداول

آیا کلیه اکتوپیک خطرناک است؟

در بیشتر موارد خیر. اگر کلیه کارکردش را حفظ کرده باشد و مسیر ادرار بسته نباشد، هیچ خطری برای فرد ندارد و طول عمر را کم نمی‌کند.

آیا با کلیه اکتوپیک می‌توان ورزش بدنسازی انجام داد؟

بله، ورزش بدنسازی مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما باید از ضربات مستقیم به ناحیه پایین شکم و لگن خودداری کنید، چون این کلیه‌ها محافظ استخوانی ندارند.

آیا کلیه نابجا نیاز به جراحی دارد؟

خیر، صرفاً بخاطر اینکه کلیه سر جایش نیست جراحی انجام نمی‌شود. جراحی تنها زمانی لازم است که سنگ‌سازی شدید، عفونت‌های مکرر یا انسداد مسیر ادرار وجود داشته باشد.

آیا این مشکل ارثی است؟

هنوز ژن مشخصی برای آن پیدا نشده، اما در برخی خانواده‌ها بیشتر دیده می‌شود. با این حال، در اکثر موارد یک جهش تصادفی در دوران جنینی است و ارثی نیست.

برای دریافت مشاوره و یا نوبت حضوری برای درمان زگیل تناسلی یا زائده های پوستی و یا افزایش طول و قطر آلت تناسلی با تزریق فیلر یا چربی، با شماره تلفن های : ۰۲۱۸۸۰۷۳۱۳۶، و یا از طریق تماس تلفنی با شماره ۰۹۳۳۷۸۳۶۸۲۰ در تماس باشید.
سایر شماره تماس های کلینک : 02188591523 و 02188591358
آدرس ما را در صفحه تماس با ما مشاهده کنید.