13 راه برای جلوگیری از سنگ کلیه : بررسی کامل

سنگ های کلیه رسوبات معدنی سخت هستند که در کلیه ها شکل می گیرند وهنگام عبور از مجاری ادراری باعث احساس درد شدید می شوند. برای جلوگیری از تشکیل سنگ کلیه راه های مختلفی وجود دارد که در این مقاله به آنها خواهیم پرداخت.

تا 12 درصد آمریکایی ها از سنگ کلیه رنج می برند.

در صورتی که سنگ کلیه داشته باشید احتمال داشتن سنگی دیگر در 10 سال آینده تا 50 درصد بیشتر خواهد بود.

برای جلوگیری از سنگ کلیه به ویژه در صورتی که سابقه خانوادگی این بیماری را داشته باشید هیچ راه مطمئنی وجود نخواهد داشت.

ترکیبی از تغییرات رژیم غذایی و سبک زندگی و همچنین برخی از داروها می تواند به کاهش خطر ابتلا به سنگ کلیه کمک کند.

بخوانید : درد کلیه راست

جلوگیری از سنگ کلیه به صورت طبیعی

ایجاد اصلاحات کوچک در رژیم و برنامه غذایی فعلی می تواند به جلوگیری از سنگ کلیه کمک کند.

1. هیدراته ماندن

نوشیدن آب بیشتر بهترین روش برای جلوگیری از سنگ کلیه است.

میزان ادرار در صورت ننوشیدن آب کافی کم خواهد بود و این امر به معنای غلیظ تر بودن ادرار است و احتمالاً توانایی حل کردن نمک های ادرار که باعث تشکیل سنگ می شوند را کاهش خواهد داد.

لیموناد و آب پرتقال حاوی سیترات بوده و گزینه های خوبی برای جلوگیری از تشکیل سنگ هستند.

سعی کنید روزانه حدود هشت لیوان یا به اندازه ای مایعات بنوشید تا روزانه دو لیتر ادرار را دفع کنید.

اگر زیاد ورزش یا عرق می کنید یا سابقه سنگ سیستینی دارید نیز به مصرف مایعات اضافی احتیاج خواهید داشت.

با نگاه کردن به رنگ ادرار می توانید هیدراته بودن بدن را تشخیص دهید. ادرار باید زرد روشن یا کمرنگ باشد و در صورت تیره بودن لازم است مایعات بیشتری بنوشید.

سایت niddk نیز در مورد هیدارته ماندن برای جلوگیری از سنگ کلیه نوشته است:

Drinking enough liquid, mainly water, is the most important thing you can do to prevent kidney stones.

ترجمه متن بالا:

نوشیدن مایعات کافی، عمدتاً آب، مهمترین کاری است که می‌توانید برای جلوگیری از سنگ کلیه انجام دهید.

جدول راهنمای تشخیص کم‌آبی از روی ادرار:

2. مصرف غذاهای غنی از کلسیم

سنگ اگزالات کلسیم از متداول ترین انواع سنگ های کلیه است و بسیاری از افراد را به این باور می اندازد که باید از خوردن کلسیم خودداری کنند اما برعکس آن درست است.

رژیم های کم کلسیم می توانند خطر سنگ کلیه و پوکی استخوان را افزایش دهند.

با این حال احتمال دارد مکمل های کلسیم خطر تشکیل سنگ را افزایش دهند اما مصرف آن ها با یک وعده غذایی می تواند به کاهش این خطر کمک کند.

شیر، پنیر و ماست کم چرب همگی گزینه های غذایی مناسب غنی از کلسیم هستند.

بخوانید : پیوند کلیه

مقایسه منابع کلسیم:

3. مصرف سدیم کمتر

رژیم غذایی با نمک بالا خطر ابتلا به سنگ کلیه کلسیمی را افزایش می دهد.

بر اساس گفته بنیاد مراقبت ارولوژی، نمک زیاد در ادرار مانع از جذب مجدد کلسیم از ادرار به خون شده و این امر باعث بالا رفتن کلسیم ادرار و در نتیجه منجر به سنگ کلیه می شود.

خوردن نمک کمتر به پایین نگه داشتن سطح کلسیم ادرار کمک می کند. هرچه کلسیم ادرار کمتر باشد خطر ابتلا به سنگ کلیه نیز کمتر خواهد بود.

برای کاهش مصرف سدیم برچسب های مواد غذایی را با دقت بخوانید.

لیست غذاهای با سدیم بالا (پرهیز شود):

• غذاهای فرآوری شده مانند چیپس و کراکر
• کنسروهای سوپ و سبزیجات
• کالباس، سوسیس و گوشت‌های فرآوری شده
• انواع چاشنی‌های شور و سس‌ها
• غذاهای حاوی مونو سدیم گلوتامات (MSG)
• غذاهای حاوی نیترات سدیم
• غذاهای حاوی بی کربنات سدیم (جوش شیرین)

نکته: برای طعم دادن غذاها بدون استفاده از نمک، گیاهان تازه یا مخلوطی از چاشنی های گیاهی بدون نمک را امتحان کنید.

بخوانید : دفع سنگ کلیه

4. مصرف کمتر غذاهای غنی از اگزالات

برخی سنگ های کلیه از اگزالات ساخته شده اند که یک ترکیب طبیعی است که در غذاها یافت شده و در ادرار به کلسیم چسبیده و سنگ های کلیه را تشکیل می دهد.

محدود کردن غذاهای سرشار از اگزالات می تواند به جلوگیری از تشکیل سنگ کمک کند.

لیست غذاهای سرشار از اگزالات:

• اسفناج
• شکلات
• سیب زمینی های شیرین
• قهوه
• چغندر
• بادام زمینی
• ریواس
• محصولات سویا
• سبوس گندم

نکته مهم: اگزالات و کلسیم قبل از رسیدن به کلیه ها در دستگاه گوارش به یکدیگر می چسبند بنابراین مصرف همزمان غذای پر اگزالات و غذاهای غنی از کلسیم تشکیل سنگ ها را دشوارتر خواهد کرد.

5. مصرف کمتر پروتئین حیوانی

غذاهای غنی از پروتئین حیوانی اسیدی بوده و می توانند اسید ادرار را افزایش دهند.

اسید بالای ادرار باعث ایجاد اسید اوریک و سنگ کلیه اگزالات کلسیم می شود.

مواردی که باید محدود یا حذف شوند:

• گوشت گاو
• مرغ
• ماهی
• گوشت خوک

6. خودداری از مصرف مکمل های ویتامین C

مکمل ویتامین C (اسید اسکوربیک) بخصوص در آقایان باعث ایجاد سنگ کلیه می شود.

بر اساس مطالعه ای در سال 2013، خطر ایجاد سنگ کلیه در مردانی که مقدار زیادی مکمل ویتامین C مصرف کرده بودند دو برابر بوده است.

محققان اعتقادی به خطر مشابه برای ویتامین C موجود در مواد غذایی ندارند.

7. به دنبال داروهای گیاهی باشید

چانکا پیدرا که تحت عنوان سنگ شکن نیز شناخته می شود یک داروی گیاهی پرطرفدار برای سنگ کلیه است.

تصور می شود این گیاه از تشکیل سنگ های اگزالات کلسیم جلوگیری کرده و همچنین باور بر این است که اندازه سنگ های موجود را کاهش می دهد.

هشدار: در استفاده از داروهای گیاهی احتیاط کنید. این داروها برای پیشگیری یا درمان سنگ کلیه به خوبی تنظیم نشده و درباره آن ها تحقیق مناسبی صورت نگرفته است.

8. درباره داروهایی که در حال حاضر مصرف می کنید با پزشک صحبت کنید

مصرف برخی داروهای تجویزی یا بدون نسخه می تواند منجر به سنگ کلیه شود. هرچه بیشتر این داروها را مصرف کنید احتمال ابتلا به سنگ کلیه بیشتر خواهد بود. در صورت مصرف هر یک از این داروها درباره سایر گزینه های دارویی با پزشک مشورت کنید اما نباید مصرف داروهای تجویز شده را بدون تایید پزشک متوقف کرد.

داروهایی که ممکن است باعث سنگ شوند:

• مواد ضد احتقان
• دیورتیک ها
• مهارکننده های پروتئاز
• ضد تشنج ها
• استروئیدها
• داروهای شیمی درمانی
• داروهای افزایش دهنده اسید اوریک

9. درباره داروهای پیشگیری با پزشک صحبت کنید

اگر مستعد ابتلا به انواع خاص سنگ کلیه هستید داروهایی خاص می توانند به کنترل میزان مواد موجود در ادرار کمک کنند.

نوع داروی تجویزی معمولاً به نوع سنگ هایی که دارید بستگی دارد.

جدول داروهای رایج برای انواع سنگ‌ها:

10. حفظ تناسب اندام و وزن ایده‌آل

اضافه وزن، چاقی و داشتن شاخص توده بدنی (BMI) بالا ارتباط مستقیمی با افزایش خطر ابتلا به سنگ کلیه دارد. وزن زیاد می‌تواند باعث مقاومت به انسولین و افزایش کلسیم در ادرار شود که هر دو عامل خطر سنگ‌سازی را بالا می‌برند.

سعی کنید با یک برنامه غذایی متعادل و ورزش منظم، وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید. توجه داشته باشید که کاهش وزن سریع با رژیم‌های بسیار کم‌کالری یا پروتئین بالا، ممکن است نتیجه عکس داده و باعث ایجاد سنگ شود.

11. پرهیز از نوشیدنی‌های شیرین و گازدار

نوشیدنی‌هایی که حاوی قند مصنوعی، شکر زیاد یا شربت ذرت با فروکتوز بالا هستند، خطر تشکیل سنگ کلیه را به شدت افزایش می‌دهند. فروکتوز باعث افزایش دفع کلسیم، اگزالات و اسید اوریک از طریق ادرار می‌شود.

بخوانید : سنگ کلیه کودکان

نوشیدنی‌های مضر برای کلیه:

• انواع نوشابه‌های گازدار (به خصوص کولا)
• نوشیدنی‌های انرژی‌زا
• آب‌میوه‌های صنعتی با شکر افزوده

12. کاهش مصرف کافئین

کافئین موجود در قهوه، چای و نوشابه متابولیسم بدن را افزایش داده و می‌تواند باعث کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون) شود. کم‌آبی یکی از اصلی‌ترین دلایل تشکیل سنگ است. اگر مستعد سنگ کلیه هستید، بهتر است مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار را محدود کرده و حتماً در کنار آن‌ها آب فراوان بنوشید تا اثر ادرارآور بودن آن‌ها خنثی شود.

13. مصرف مکمل‌های ویتامین B6 و امگا 3

برخی مطالعات نشان می‌دهند که ویتامین B6 می‌تواند به کاهش سطح اگزالات در ادرار کمک کند. همچنین اسیدهای چرب امگا 3 که در روغن ماهی و برخی دانه‌های گیاهی وجود دارند، ممکن است در کاهش خطر تشکیل سنگ‌های کلسیمی موثر باشند.

منابع طبیعی پیشنهادی:

• ویتامین B6: موز، انبه، سیب‌زمینی (با پوست)، غلات غنی شده.
• امگا 3: ماهی سالمون، گردو، دانه‌های کتان و روغن کانولا.

بیشتر بخوانید: آسیب کلیه ها

نتیجه نهایی برای پیشگیری از سنگ کلیه

سنگ کلیه رایج است و هیچ تضمینی برای اثربخشی روش های پیشگیری وجود ندارد اما احتمال دارد این روش ها خطر ابتلا به سنگ کلیه را کاهش دهند.

بهترین شرط برای جلوگیری از سنگ کلیه هیدراته ماندن و ایجاد تغییراتی در رژیم های غذایی است.

اگر شرایطی مانند بیماری التهابی روده، عفونت مداوم مجاری ادراری یا چاقی دارید که احتمال ابتلا به سنگ کلیه را افزایش می دهند درباره راه های مدیریت این بیماری ها برای کاهش خطر ابتلا به سنگ کلیه با پزشک صحبت کنید.

اگر قبلاً سنگ کلیه دفع کرده اید از پزشک بخواهید آن را آزمایش کند. زمانی که بدانید چه نوع سنگی دارید می توانید برای جلوگیری از تشکیل سنگ های جدید اقداماتی هدفمند انجام دهید.

سوالات متداول برای جلوگیری از سنگ کلیه

برای جلوگیری از سنگ کلیه چه نوشیدنی‌هایی بخوریم؟

بهترین نوشیدنی آب فراوان است. در کنار آن، مصرف لیموناد خانگی و آب پرتقال طبیعی به دلیل داشتن سیترات، مانع از تشکیل سنگ می‌شود.

آیا مصرف لبنیات و کلسیم باعث سنگ کلیه می‌شود؟

خیر، حذف کلسیم طبیعی (شیر و ماست) کار اشتباهی است و خطر سنگ‌سازی را بیشتر می‌کند. کلسیم خوراکی در روده به اگزالات می‌چسبد و دفع می‌شود، اما مکمل‌های کلسیم باید با احتیاط مصرف شوند.

چه غذاهایی برای سنگ کلیه اگزالاتی مضر هستند؟

مواد غذایی مثل اسفناج، ریواس، چغندر، آجیل‌ها (به‌خصوص بادام‌زمینی)، شکلات و چای غلیظ سرشار از اگزالات هستند و باید مصرف آن‌ها را محدود کنید.

آیا قهوه برای سنگ کلیه ضرر دارد؟

بله، مصرف بیش از حد کافئین سوخت‌وساز را بالا برده و باعث کم‌آبی بدن می‌شود که این موضوع غلظت ادرار و احتمال تشکیل سنگ را افزایش می‌دهد.

برای دفع سنگ کلیه چه ورزش‌هایی انجام دهیم؟

ورزش‌های هوازی سبک مثل پیاده‌روی تند، طناب زدن و پریدن می‌تواند به حرکت کردن سنگ به سمت مثانه و دفع راحت‌تر آن کمک کند.