تنگی مجرای ادراری : [درمان، علائم و علت‌]

تنگی مجرای ادراری زمانی رخ می دهد که بافت اسکار لوله نازک مجرای ادرار را مسدود کند. این مشکل توانایی دفع ادرار را مختل کرده و باعث می شود ادرار در مجرای ادراری به عقب بازگردد که این اتفاق در نهایت منجر به آسیب کلیه خواهد شد.

بخوانید : عوارض نگه داشتن ادرار

تنگی مجرای ادراری چیست؟

مجرای ادرار لوله نازکی است که ادرار را از مثانه به خارج از بدن منتقل می کند. تنگی مجرای ادراری زمانی رخ می دهد که بافت اسکار این لوله نازک را مسدود کند. این مشکل توانایی دفع ادرار را مختل کرده و باعث می شود ادرار در مجرای ادراری به عقب بازگردد. این اتفاق در نهایت منجر به آسیب کلیه خواهد شد.

سایت mayoclinic نیز در این مورد نوشته است:

A urethral stricture involves scarring that narrows the tube that carries urine out of the body, called the urethra

ترجمه متن بالا:

تنگی مجرای ادرار شامل ایجاد جای زخم است که لوله‌ای را که ادرار را از بدن خارج می‌کند و مجرای ادرار نامیده می‌شود، باریک می‌کند.

در این مقاله به بررسی علل و علائم تنگی مجرای ادراری و همچنین تشخیص و درمان این بیماری خواهیم پرداخت.

تفاوت تنگی مجاری ادرار در مردان و زنان

تنگی مجاری ادراری در مردان بسیار رایج تر از زنان است. مجاری ادراری مردان طولانی تر از مجرای ادرار زنان است، بنابراین بیشتر در معرض آسیب قرار دارند.

بیشتر بخوانید : دشواری در ادرار

تنگی مجرای ادراری در زنان

قسمت خروجی مثانه، در حدود 2.7 تا 8 درصد از زنانی که علائم دستگاه ادراری تحتانی را تجربه می کنند دچار انسداد شده است.

متعاقبا 4 تا 18 درصد از این زنان تنگی مجاری ادراری دارند و علت بروز مشکل نیز مشابه مردان است.

انواع تنگی مجرای ادراری در مردان

متخصصان معمولا این بیماری در مردان را بر اساس محل ایجاد تنگی در مجاری ادراری طبقه بندی می کنند.

• تنگی مجاری ادراری خلفی : مجاری ادرار خلفی حدود 1 تا 2 اینچ طول دارد و از دهانه مثانه شروع شده و به قسمتی از مجاری ادراری که در ناحیه پروستات و عضلات کف لگن قرار دارد، می رسد. تنگی های خلفی بیشتر به دلیل آسیب دیدگی لگن مانند شکستگی لگن اتفاق میافتند.
• تنگی مجاری ادراری قدامی : این ناحیه 9 تا 10 اینچ پایین تر از بخش خلفی مجاری ادراری مردان را تشکیل داده است. داشتن سابقه کاتتریزاسیون ادراری، آسیب دیدگی استرادل یا ترومای بیضه رایج ترین علل تنگی مجاری ادراری قدامی هستند. پزشک از آزمایشات تشخیصی برای تعیین نوع تنگی مجاری ادرار در مردان استفاده می ‌کند.

علائم تنگی مجرای ادراری

مجرای ادرار در مردان از انتهای مثانه تا نوک آلت تناسلی قرار داشته و به طور متوسط ​​10 اینچ است. 1 الی 2 اینچ اول، مجرای ادرار خلفی و مابقی این لوله، مجرای ادرار قدامی نامیده می شود.

تنگی در هر دو قسمت مجرای ادرار خلفی و قدامی ایجاد می شود و تشخیص مشکل در تمام موارد یکسان است، اما درمان بیماری با توجه به محل تنگی مجرای ادراری متفاوت خواهد بود.

تنگی مجرای ادراری باعث بروز مشکلات خفیف تا شدید در ادرار می شود. این علائم شامل موارد زیر هستند:

• زور زدن هنگام ادرار کردن : شاید فرد مجبور باشد برای شروع و ادامه جریان ادرار، بیشتر از حد معمول فشار بیاورد.
• کاهش یا توقف جریان ادرار : زمانی که ادرار به راحتی در مجرای ادرار حرکت نکند، مقدار ادراری که در یک زمان مشخص جریان دارد کاهش می یابد یا جریان ضعیف می شود.
• پروستاتیت : غده پروستات در اثر فشار برگشتی ناشی از تنگی مجرای ادرار دچار التهاب و عفونت می شود.
• تکرر ادرار : رفت و آمد به دستشویی بیشتر می شود، اما مقدار ادرار کمتر است.
• عفونت دستگاه ادراری : عفونت های دستگاه ادراری در مردان رایج نیستند.
• فوریت ادرار : نیاز به ادرار ناگهانی وجود داشته و باید سریعا به دستشویی بروید.
• درد هنگام ادرار کردن : ادرار کردن معمولا دردناک نیست و شروع درد جدید هنگام ادرار کردن احتمالا نشانه یکی از مشکلات متعدد دستگاه ادراری از جمله تنگی مجرای ادرار است.
• وجود خون در ادرار : وجود خون در ادرار هرگز طبیعی نیست و در این صورت باید به یک پزشک متخصص مراجعه کرد.
• پاشیدن ادرار : جریان ادرار یکنواخت نبوده و ادرار در جهت های مختلف یا تقسیم شده از بدن خارج می شود.
• احتباس ادرار : این مورد به معنای ناتوانی در تخلیه کامل مثانه حتی در مواقعی است که احساس می کنید ادرار در مثانه باقی مانده است. این مشکل همچنین منجر به حساس شدن شکم، تورم و درد زیر ناف می شود.
• وجود خون در منی : همانند خون در ادرار، وجود خون در مایع منی نیز طبیعی نبوده و نشانه مشکلات مختلف بسیاری از جمله تنگی مجرای ادرار است.
• درد شکم : در صورت احتباس ادرار، اگر مثانه بیش از حد پر شود، فرد درد شکم را تجربه می کند. احتباس ادرار همچنین منجر به برآمدگی در قسمت پایین شکم در زیر ناف می شود.
• نشت ادرار : چکیدن یا نشت غیرمنتظره ادرار در مواقعی مانند عطسه یا سرفه شدید برای فرد مشکل ساز خواهد بود. از دست دادن کنترل مثانه نیز یکی از دیگر مشکلاتی است که رخ می دهد.
• تورم آلت تناسلی : برخی از موارد تنگی مجاری ادرار منجر به تورم آلت تناسلی می شوند.

عوارض عدم درمان تنگی مجرای ادراری

یکی از مواردی که بسیاری از بیماران نادیده می‌گیرند، خطرات و عوارضی است که در صورت عدم پیگیری درمان رخ می‌دهد. تنگی مجرای ادراری صرفا یک اختلال ساده در دفع ادرار نیست، بلکه یک وضعیت پیش‌رونده است که می‌تواند کل سیستم اورولوژی و دستگاه ادراری فرد را درگیر کند. اگر انسداد و تنگی به موقع برطرف نشود، فشار ناشی از احتباس ادرار به مرور زمان عوارض جبران‌ناپذیری به همراه خواهد داشت که گاهی نیاز به جراحی‌های اورژانسی و پیچیده پیدا می‌کند. در جدول زیر مهم‌ترین و خطرناک‌ترین عوارض عدم درمان این بیماری به صورت دقیق بررسی شده است:

بخوانید : مثانه عصبی

علل تنگی مجرای ادراری

از جمله رایج ترین علل تنگی مجرای ادراری عبارتند از:

• سابقه نوعی درمان سرطان به نام براکی تراپی پروستات
• پروستاتکتومی
• آسیب ناشی از کاتتر مجاری ادراری
• درمان هیپوسپادیاس

هیپوسپادیاس یک ناهنجاری مادرزادی است که خروجی مجرای ادرار به جای نوک آلت تناسلی در قسمت زیرین آن قرار دارد.

تخمین زده می شود که 45 درصد از تنگی های مجاری ادرار به دلیل دستکاری هنگام درمان رخ داده و 30 درصد دلایل ناشناخته هستند.

20 درصد دیگر تنگی های مجاری ادرار به دلیل عفونت های باکتریایی که باعث التهاب مجرای ادرار می شوند اتفاق می افتند.

برخی از بیماری های التهابی مانند عفونت های مقاربتی درمان نشده که شامل سوزاک، کلامیدیا و بالانیت زروتیکا اوبلیترانس هستند نیز باعث تنگی مجاری ادرار می شوند.

بیشتر بخوانید : 10 روش درمان خانگی عفونت مجاری ادراری

تشخیص تنگی مجرای ادراری

پزشک در مرحله اول، تنگی مجاری ادراری را با معاینه فیزیکی بررسی می کند. اگر پزشک مشکوک به این بیماری باشد، مطالعات تصویربرداری مانند سونوگرافی یا اشعه ایکس تجویز می کند.

در موارد مشکوک به تنگی مجاری ادراری، برای بررسی محل بروز مشکل از روش اورتروسکوپی استفاده می شود. اورتروگرام رتروگراد روشی است که برای بررسی نشتی به مجرای ادرار رنگ کنتراست تزریق می ‌شود.

در موارد تروما، تنگی کمتر ناشی از ایجاد اسکار و بیشتر به دلیل تغییرات آناتومیک ناشی از اختلال مکانیسم مجرای ادرار رخ می دهد.

درمان تنگی مجرای ادراری

درمان بیماری به محل وقوع تنگی در مجرای ادراری، علائم ایجاد شده و سلامت کلی فرد بستگی دارد. اگر علائم قابل توجهی وجود نداشته باشد، پزشک با تحت نظر گرفتن بیمار منتظر می ماند تا مشکل به مرور زمان بهبود یابد.

اگر فرد احتباس ادرار قابل توجه داشته باشد، پزشک قرار دادن یک کاتتر مخصوص به نام سوپراپوبیک را توصیه می کند.

در صورتی که نتوان کاتتر ادراری را وارد مجاری ادراری کرد، از کاتتر سوپراپوبیک استفاده شده و لوله از شکم و بالای استخوان شرمگاهی وارد مثانه می شود.

نمونه هایی از روش های دیگر برای درمان تنگی مجاری ادراری عبارتند از:

• اتساع : در این روش از ابزار خاص برای از بین رفتن تنگی با کشش تدریجی استفاده می شود. از آنجایی که این روش کمتر تهاجمی بوده و هم برای مردان و هم زنان موثر است، معمولا توسط پزشک توصیه می شود.
• اورتروتومی : در این روش با هدایت اورتروسکوپی در محل های خاص با لیزر یا اسکالپل مخصوص برش های جراحی ایجاد می شود.
• رفع گرفتگی از طریق جراحی باز : این عمل تهاجمی ترین روش برای اصلاح تنگی مجاری ادرار است و اسکار از طریق جراحی و به طور بالقوه با استفاده از گرافت یا سایر روش های بازسازی مجاری ادراری برداشته می شود.

تنگی مجاری ادراری گاهی حتی پس از درمان نیز دوباره رخ می دهد. در این صورت فرد به مداخلات جراحی دیگر نیاز خواهد داشت.

درمان شامل انتظار هوشیارانه تا رویکردهای جراحی است و از آنجایی که احتمال عود بیماری وجود دارد، ضروری است که بیمار حتی پس از درمان برای پیگیری و نظارت بر علائم تحت نظر متخصص اورولوژی قرار گیرد. جهت تشخیص و درمان تنگی مجرای ادراری می توانید به کلینیک الهام واقع در شهرک غرب تهران مراجعه کنید.

راه‌های پیشگیری از تنگی مجرای ادرار

با وجود اینکه برخی از دلایل تنگی مجرا مانند نقایص مادرزادی قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت برخی نکات بهداشتی و ایمنی می‌تواند خطر ابتلا به این عارضه را در افراد مستعد به شدت کاهش دهد. مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه عبارتند از:

• محافظت در برابر آسیب‌های لگنی: استفاده از تجهیزات ایمنی مناسب در ورزش‌هایی مانند دوچرخه‌سواری، اسب‌سواری و موتورسواری برای جلوگیری از وارد شدن ضربه به ناحیه پرینه (میان‌دوراه).
• رعایت بهداشت فردی و جنسی: پیشگیری از ابتلا به بیماری‌های مقاربتی مانند سوزاک و کلامیدیا با استفاده از روش‌های محافظتی، نقش مهمی در جلوگیری از التهاب و اسکار مجرای ادرار دارد.
• دقت در فرآیندهای پزشکی: اگر نیاز به استفاده از سوند ادراری دارید، این کار حتما باید توسط افراد متخصص، با استفاده از ژل‌های روان‌کننده و در محیطی کاملا استریل انجام شود تا آسیبی به دیواره مجرا وارد نگردد.

بخوانید : بوی بد ادرار

جدیدترین روش‌های درمان تنگی مجرای ادراری

علم اورولوژی در سال‌های اخیر پیشرفت‌های چشمگیری داشته است. علاوه بر روش‌های سنتی مانند اتساع و اورتروتومی، امروزه تکنیک‌های نوینی در کلینیک‌های برتر جهان ارائه می‌شود که احتمال عود مجدد بیماری را به حداقل رسانده است:

• استفاده از بالون‌های پوشش‌داده‌شده با دارو: این تکنولوژی جدید که تاییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا را نیز دریافت کرده است، تحولی در درمان تنگی مجرا ایجاد کرده است. در این روش، پزشک یک بالون آغشته به داروی ضدالتهاب (پاسلیتاکسل) را وارد مجرا کرده و باز می‌کند. دارو مستقیما به بافت اسکار نفوذ کرده و از تشکیل مجدد بافت جای زخم جلوگیری می‌کند.
• اورتروپلاستی رباتیک: در تنگی‌های پیچیده و خلفی که دسترسی به آن‌ها دشوار است، جراحان از بازوهای رباتیک برای برش دقیق بافت اسکار و پیوند مجدد استفاده می‌کنند. این روش خونریزی و دوره نقاهت را به شدت کاهش می‌دهد.
• پیوند مخاط دهان: در صورتی که تنگی مجرا طولانی باشد، جراحان برتر جهان از بافت داخلی گونه (مخاط دهان) بیمار برداشته و آن را به عنوان یک لوله جایگزین به مجرای ادرار پیوند می‌زنند. این روش بالاترین میزان موفقیت طولانی‌مدت را در میان جراحی‌ها دارد.

درمان خانگی تنگی مجرای ادراری

بسیاری از افراد به دنبال یافتن راهی برای درمان خانگی تنگی مجرای ادرار هستند. از نظر پزشکی کلاسیک، بافت اسکار یا جای زخمی که مجرا را مسدود کرده است، تنها با مصرف داروهای گیاهی یا روش‌های خانگی از بین نمی‌رود و برای رفع کامل انسداد به مداخلات پزشکی نیاز است. با این حال، استفاده از راهکارهای درمان خانگی تنگی مجرای ادرار می‌تواند به عنوان یک روش مکمل و حمایتی، التهاب مجاری را کاهش داده، از عفونت‌های مکرر جلوگیری کند و دفع ادرار را تا زمان مراجعه به پزشک کمی راحت‌تر سازد. بهترین اقدامات خانگی شامل موارد زیر است:

• نوشیدن فراوان آب و مایعات: مصرف حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز به رقیق شدن ادرار کمک کرده و فشار کمتری به مجرای ملتهب وارد می‌کند. این کار همچنین باکتری‌ها را از سیستم ادراری دفع کرده و مانع از عفونت می‌شود.
• مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین سی: میوه‌هایی مانند پرتقال، توت‌فرنگی و کیوی به اسیدی شدن ملایم ادرار کمک کرده و محیط را برای رشد باکتری‌ها نامناسب می‌کنند.
• دمنوش‌های ضدالتهاب: استفاده از دمنوش چای سبز، ریشه شیرین‌بیان و زنجبیل به دلیل دارا بودن آنتی‌اکسیدان‌های قوی، می‌تواند التهاب غده پروستات و مجاری ادراری را کاهش دهد.
• حمام آب گرم: نشستن در وان آب گرم (لگن آب گرم) روزی دو مرتبه و به مدت ۱۵ دقیقه، عضلات کف لگن و مجرای ادرار را شل کرده و به کاهش درد ناشی از احتباس ادرار کمک شایانی می‌کند.

بخوانید : کف آلود بودن ادرار

نتیجه‌گیری

تنگی مجرای ادراری وضعیتی است که می‌تواند کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تاثیر قرار داده و در صورت عدم درمان، عوارض خطرناکی برای کلیه‌ها و مثانه به همراه داشته باشد. از زور زدن هنگام ادرار گرفته تا عفونت‌های مکرر، همگی نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. خوشبختانه امروزه با پیشرفت علم پزشکی، از روش‌های سرپایی اتساع تا تکنیک‌های پیشرفته‌ای مانند پیوند مخاط دهان و بالون‌های دارویی، گزینه‌های درمانی متنوع و موثری برای این بیماری وجود دارد. اگر علائم ذکر شده در این مقاله را تجربه می‌کنید، از خوددرمانی پرهیز کرده و در اسرع وقت برای تشخیص دقیق و انتخاب بهترین مسیر درمانی به یک متخصص اورولوژی مراجعه کنید.

سوالات متداول

آیا تنگی مجرای ادراری خود به خود درمان می‌شود؟

خیر، تنگی مجرا به دلیل تشکیل بافت اسکار یا جای زخم ایجاد می‌شود و این بافت سفت بدون مداخلات پزشکی از بین نمی‌رود. تاخیر در درمان تنها باعث تشدید علائم و آسیب به کلیه‌ها می‌شود.

آیا بعد از عمل جراحی احتمال عود مجدد تنگی مجرا وجود دارد؟

بله، در برخی از روش‌های درمانی مانند اتساع ساده یا برش با لیزر، احتمال بازگشت بیماری وجود دارد. به همین دلیل بیماران باید تحت نظر پزشک باشند. البته در روش‌های نوین مانند اورتروپلاستی این احتمال بسیار کمتر است.

آیا تنگی مجرای ادراری بر توانایی جنسی مردان تاثیر می‌گذارد؟

خود تنگی مجرا به طور مستقیم باعث اختلال نعوظ نمی‌شود، اما درد هنگام انزال، وجود خون در مایع منی و التهاب پروستات ناشی از این بیماری می‌تواند کیفیت رابطه جنسی را کاهش دهد.

آیا بانوان هم به تنگی مجرای ادراری مبتلا می‌شوند؟

بله، هرچند این بیماری در مردان بسیار شایع‌تر است، اما بانوان نیز به دلایلی مانند زایمان‌های سخت، جراحی‌های لگنی یا عفونت‌های مزمن ممکن است دچار تنگی مجرای ادرار شوند.

برای دریافت مشاوره و یا نوبت حضوری برای درمان زگیل تناسلی یا زائده های پوستی و یا افزایش طول و قطر آلت تناسلی با تزریق فیلر یا چربی، با شماره تلفن های : ۰۲۱۸۸۰۷۳۱۳۶، و یا از طریق تماس تلفنی با شماره ۰۹۳۳۷۸۳۶۸۲۰ در تماس باشید.
سایر شماره تماس های کلینک : 02188591523 و 02188591358
آدرس ما را در صفحه تماس با ما مشاهده کنید.