دلیل درد کلیه راست چیست؟ علائم و درمان

کلیه ها در پشت ناحیه فوقانی شکم و درست زیر قفسه سینه شما قرار دارند. در هر دو طرف ستون فقرات یک کلیه وجود دارد. کلیه راست به دلیل اندازه و موقعیت کبد کمی پایین تر از کلیه چپ قرار می گیرد. به همین خاطر دلیل درد کلیه راست می تواند مشکل کلیه یا مشکلی در دیگر قسمتهای بدن باشد.

بیشتر عارضه هایی که باعث ایجاد درد کلیه (و بخش های مربوط به کلیه) می شوند تنها بر روی یکی از کلیه ها تاثیر می گذارند.

درد در ناحیه کلیه راست می تواند نشان دهنده مشکل کلیه یا به دلیل مشکلی در دیگر اعضا، ماهیچه ها یا بافت های بدن ایجاد شود.

دلایل متداول درد کلیه راست:

• عفونت ادراری (UTI)
• سنگ های کلیه

دلایل غیر متداول درد کلیه راست:

• ترومای کلیه
• بیماری کلیوی پلی کیستیک (PKD)
• ترومبوز ورید کلیوی
  (RVT)
• سرطان کلیه

به خواندن ادامه دهید تا در مورد علل احتمالی دردهای کلیوی و نحوه تشخیص و معالجه این مشکلات یاد بگیرید.

بخوانید : آسیب کلیه

علت درد کلیه راست چیست؟

درد در ناحیه کلیه راست می‌تواند ناشی از طیف وسیعی از بیماری‌ها و اختلالات باشد. تشخیص دقیق علت این درد نیازمند بررسی علائم همراه و سوابق پزشکی است. در ادامه به تشریح کامل این علل می‌پردازیم.

سایت healthline نیز در مورد درد کلیه سمت راست مینویسد:

Pain in the area of your right kidney could indicate a kidney problem or be related to a problem with nearby organs, muscles, or other body tissue.

ترجمه متن بالا:

درد در ناحیه کلیه راست شما می‌تواند نشان‌دهنده یک مشکل کلیوی باشد یا به مشکلی در اندام‌ها، عضلات یا سایر بافت‌های بدن مرتبط باشد.

1. عفونت ادراری (UTI)

عفونت ادراری یکی از دلایل شایع و شناخته‌شده برای ایجاد درد در ناحیه کلیه محسوب می‌شود. این بیماری عفونی به طور معمول بر اثر فعالیت باکتری‌ها ایجاد می‌شود، اما در موارد خاص ممکن است عوامل دیگری مانند قارچ‌ها یا ویروس‌ها نیز مسئول بروز آن باشند. اگرچه عفونت‌های ادراری اغلب دستگاه ادراری تحتانی یعنی مثانه و مجرای ادرار را درگیر می‌کنند، اما این قابلیت را دارند که پیشروی کرده و دستگاه ادراری فوقانی، شامل حالب‌ها و بافت اصلی کلیه را نیز تحت تاثیر قرار دهند که در این صورت علائم شدیدتری ایجاد می‌کنند.

علائم و نشانه‌ها:

در صورتی که عفونت گسترش یافته و کلیه‌ها را مبتلا کند، علائم زیر در بیمار ظاهر می‌شود:

• تب شدید و ناگهانی
• درد مشخص در ناحیه پهلو و قسمت بالای کمر
• احساس سرما و لرزش بدن
• تکرر ادرار غیرعادی
• احساس نیاز مداوم و فوری به ادرار کردن
• وجود خون قابل مشاهده یا چرک در ادرار
• حالت تهوع و استفراغ

بخوانید : درد کلیه صبح

2. سنگ کلیه

سنگ‌های کلیه در واقع توده‌های سخت و جامدی هستند که از رسوب کریستال‌های نمکی و مواد معدنی تشکیل می‌شوند. علت اصلی شکل‌گیری این سنگ‌ها معمولاً غلیظ شدن بیش از حد ادرار است که به املاح اجازه می‌دهد به هم چسبیده و سفت شوند. حرکت این سنگ‌ها در مجاری ادراری می‌تواند دردهای بسیار شدیدی ایجاد کند و بسته به اندازه و محل قرارگیری سنگ، روش‌های درمانی متفاوتی برای آن در نظر گرفته می‌شود.

علائم سنگ کلیه:

• درد شدید و موج‌دار در پهلو و کمر
• نیاز مداوم و مکرر به دفع ادرار
• احساس سوزش و درد هنگام ادرار کردن
• خروج ادرار به مقدار کم (الیگوری)
• تغییر رنگ ادرار به صورتی، قرمز یا قهوه ای (ادرار خونین یا تیره)
• حالت تهوع و استفراغ ناشی از شدت درد

3. ترومای کلیه

ترومای کلیه به هرگونه آسیب فیزیکی خارجی اطلاق می‌شود که مستقیماً به کلیه وارد شده باشد. این آسیب‌ها به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند: ترومای غیر نافذ که ناشی از ضربه‌های کند (مانند تصادف یا زمین خوردن) است و پوست را پاره نمی‌کند، و ترومای نافذ که در اثر ورود اجسام خارجی (مانند چاقو یا گلوله) به بدن ایجاد می‌شود. شدت این آسیب‌ها در یک مقیاس پزشکی از 1 تا 5 درجه‌بندی می‌شود؛ به طوری که درجه 1 نشان‌دهنده آسیب‌های جزئی و سطحی است و درجه 5 بیانگر آسیب حیاتی است که در آن کلیه متلاشی شده و خونرسانی به آن کاملاً قطع گردیده است.

علائم ترومای کلیه:

• هماچوری (وجود خون در ادرار)
• کبودی و خون‌مردگی در ناحیه کلیه و پهلو (در ترومای غیر نافذ)
• وجود زخم باز در ناحیه (در ترومای نافذ)

4. بیماری کلیوی پلی کیستیک (PKD)

بیماری کلیوی پلی کیستیک یا PKD، یک اختلال ژنتیکی جدی است که مشخصه اصلی آن رشد خوشه‌هایی از کیست‌های پر از مایع در داخل کلیه‌هاست. این کیست‌ها با گذشت زمان بزرگتر شده و جایگزین بافت سالم کلیه می‌شوند. PKD ماهیتی مزمن دارد و به تدریج باعث کاهش عملکرد تصفیه‌کنندگی کلیه‌ها می‌شود که در نهایت می‌تواند منجر به نارسایی کامل کلیه (ESRD) گردد.

علائم و نشانه‌ها:

• درد مزمن در ناحیه پهلو و کمر
• هماچوری (دیده شدن خون در ادرار)
• افزایش احتمال تشکیل سنگ کلیه
• بروز ناهنجاری‌هایی در دریچه قلب
• فشار خون بالا (هایپرتنشن)

5. ترومبوز ورید کلیوی (RVT)

وظیفه تخلیه خون بدون اکسیژن از کلیه‌ها به سمت قلب بر عهده دو رگ اصلی به نام وریدهای کلیوی است. زمانی که در یکی از این وریدها یا هر دو آن‌ها لخته خون تشکیل شود، وضعیتی به نام ترومبوز ورید کلیوی (RVT) رخ می‌دهد. این بیماری نسبتاً نادر است و طبق مطالعات انجام شده، معمولاً به عنوان نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای دیگر بروز می‌کند. شایع‌ترین علت زمینه‌ای آن، سندرم نفروتیک است که نوعی اختلال کلیوی همراه با دفع شدید پروتئین می‌باشد.

علائم:

• درد در ناحیه پایین کمر
• هماچوری (خون در ادرار)
• کاهش محسوس حجم ادرار تولیدی

بخوانید : درد پهلو

6. سرطان کلیه

سرطان کلیه یکی از بیماری‌هایی است که متاسفانه در مراحل اولیه رشد تومور، معمولاً هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند و به صورت خاموش پیشرفت می‌کند. علائم بالینی اغلب زمانی ظاهر می‌شوند که بیماری به مراحل نهایی رسیده باشد. رویکرد درمانی اصلی برای اکثر سرطان‌های کلیه، انجام عمل جراحی است که بسته به وضعیت تومور می‌تواند به صورت برداشتن کامل کلیه یا فقط بخش درگیر انجام شود.

علائم (در مراحل پیشرفته):

• درد مداوم و پایدار در پهلو و کمر
• هماچوری (وجود خون در ادرار)
• احساس خستگی مفرط
• از دست دادن اشتها و کاهش وزن بی‌دلیل
• تب‌های متناوب و بدون علت عفونی

7. سایر علل احتمالی درد کلیه راست (موارد تکمیلی)

علاوه بر بیماری‌های مستقیم کلیوی که در بالا ذکر شد، برخی اختلالات در اندام‌های مجاور یا بافت‌های نگهدارنده نیز می‌توانند دردی ایجاد کنند که بیمار آن را در ناحیه کلیه راست حس می‌کند. تشخیص تفاوت بین این دردها و درد واقعی کلیه بسیار مهم است.

موارد شایع:

• دردهای عضلانی و اسکلتی: گرفتگی عضلات کمر یا آسیب به مهره‌ها.
• مشکلات کیسه صفرا: سنگ کیسه صفرا یا التهاب آن که درد را به پهلوی راست ارجاع می‌دهد.
• آپاندیسیت: التهاب آپاندیس که گاهی درد آن به سمت بالا منتشر می‌شود.
• فتق (Hernia): بیرون‌زدگی بافت‌ها در ناحیه کشاله ران.

جدول مقایسه علل غیر کلیوی:

بخوانید : درمان عفونت کلیه

درمان خانگی درد کلیه سمت راست

در کنار درمان‌های پزشکی، برخی راهکارهای خانگی می‌توانند به تسکین موقت درد یا پیشگیری از تشدید آن کمک کنند. توجه داشته باشید که این روش‌ها جایگزین درمان اصلی نیستند:

• مصرف آب فراوان: نوشیدن آب کافی (حدود ۲ تا ۳ لیتر در روز) به دفع باکتری‌ها از مجاری ادراری و حرکت آسان‌تر سنگ‌های کوچک کمک می‌کند. هیدراته نگه داشتن بدن یکی از اصلی‌ترین روش‌های جلوگیری از رسوب املاح است.
• استفاده از کمپرس گرم: گرم کردن ناحیه دردناک می‌تواند به شل شدن عضلات اطراف کلیه و کاهش اسپاسم کمک کند. یک کیسه آب گرم یا پد حرارتی را روی پهلو یا پشت خود قرار دهید تا جریان خون در آن ناحیه افزایش یابد و درد کمتر شود.
• اصلاح رژیم غذایی: کاهش مصرف نمک و پروتئین حیوانی می‌تواند بار روی کلیه‌ها را کم کند. همچنین پرهیز از غذاهای محرک مانند قهوه و الکل در زمان درد توصیه می‌شود.
• استراحت کافی: در زمان بروز درد، فعالیت‌های سنگین می‌تواند فشار روی کلیه و عضلات اطراف آن را بیشتر کند. استراحت به بدن اجازه می‌دهد انرژی خود را صرف ترمیم بافت‌ها کند.

بخوانید : سنگ کلیه کودکان

علت درد کلیه سمت راست در زنان

آناتومی بدن زنان در ناحیه لگن و شکم پیچیدگی‌های خاصی دارد که باعث می‌شود گاهی منشأ درد پهلوی راست، نه خود کلیه، بلکه اندام‌های تولید مثل باشد. رحم، لوله‌های فالوپ و تخمدان راست در مجاورت حالب (لوله ادرار) و کلیه راست قرار دارند و هرگونه التهاب یا تغییر سایز در آن‌ها می‌تواند به سیستم ادراری فشار آورده و دردی دقیقاً مشابه درد کلیه ایجاد کند.

دلایل اختصاصی درد سمت راست در خانم‌ها عبارتند از:

۱. بارداری و فشار بر حالب راست (هیدرونفروز بارداری)

شایع‌ترین دلیل درد کلیه راست در زنان باردار، وضعیت آناتومیک رحم است. با رشد جنین، رحم معمولاً به سمت راست بدن می‌چرخد (چون سمت چپ توسط روده اشغال شده است). این چرخش باعث می‌شود رحم سنگین روی “حالب راست” فشار بیاورد و تخلیه ادرار از کلیه راست را کند کند. این انسداد موقت باعث تورم کلیه (هیدرونفروز) و درد عمیق در پهلوی راست می‌شود که اغلب در سه ماهه دوم و سوم رخ می‌دهد.

۲. کیست یا پیچ‌خوردگی تخمدان راست

تخمدان راست فاصله بسیار کمی با آپاندیس و لوله حالب راست دارد. اگر کیست تخمدان پاره شود یا تخمدان دچار پیچ‌خوردگی (تورسینه) شود، دردی ناگهانی و بسیار شدید ایجاد می‌کند که به پشت و پهلو می‌زند. بسیاری از خانم‌ها این درد را با دفع سنگ کلیه اشتباه می‌گیرند، اما تفاوت آن در این است که درد تخمدان معمولاً با دوره قاعدگی ارتباط زمانی دارد یا با تهوع شدیدتری همراه است.

۳. اندومتریوز روی حالب

اندومتریوز زمانی رخ می‌دهد که بافت رحم در جایی خارج از آن رشد کند. اگر این بافت روی لوله حالب سمت راست یا اطراف کلیه رشد کند، می‌تواند باعث انسداد مسیر ادرار شود. این نوع درد کلیه معمولاً “دوره‌ای” است؛ یعنی همزمان با شروع پریود، درد پهلو و کلیه شدیدتر می‌شود و پس از اتمام خونریزی کاهش می‌یابد.

۴. بیماری التهابی لگن (PID)

عفونت مزمن در لوله‌های رحم (PID) می‌تواند گسترش یافته و پرده‌های اطراف کبد و کلیه راست را درگیر کند (سندرم فیتز-هیو-کورتیس). در این حالت، فرد علاوه بر درد زیر شکم، درد تیرکشنده‌ای در زیر دنده‌های راست (محل کلیه و کبد) احساس می‌کند که با تنفس عمیق بدتر می‌شود.

علت احساس سوزش در کلیه سمت راست

گاهی اوقات بیمار به جای درد مبهم یا تیرکشنده، از احساس سوزش یا داغ شدن در پهلوی راست شکایت می‌کند. این حس متفاوت است و اغلب نشان‌دهنده تحریک مستقیم مخاط کلیه، التهاب بافتی یا درگیری اعصاب است. در حالی که درد معمولاً نشانه فشار است، سوزش اغلب نشانه “خراشیدگی” یا “التهاب” است.

دلایل اصلی که باعث ایجاد حس سوزش (و نه فقط درد) در کلیه راست می‌شوند عبارتند از:

۱. دفع شن‌ریزه‌ها و کریستال‌ها (شایع‌ترین دلیل)

برخلاف سنگ‌های بزرگ که باعث انسداد و درد شدید (کولیک) می‌شوند، شن‌ریزه‌های کوچک (Gravel) یا “لجن کلیوی” هنگام حرکت در لوله‌های ادراری، دیواره‌های ظریف حالب را می‌خراشند. این خراشیدگی‌های میکروسکوپی باعث ایجاد حس سوزش مداوم و آزاردهنده در عمق پهلو می‌شود که دقیقاً شبیه به حس ساییده شدن پوست است، اما در داخل بدن اتفاق می‌افتد.

۲. عفونت بالارونده کلیه (پیلونفریت)

وقتی باکتری‌ها از مثانه به سمت بالا و کلیه راست حرکت می‌کنند، باعث التهاب بافت اصلی کلیه می‌شوند. در این حالت، فرد احساس می‌کند داخل پهلویش “داغ” شده است. این سوزش معمولاً با تب، لرز و سوزش شدید هنگام ادرار کردن همراه است. بیمار ممکن است بگوید: “انگار یک زغال داغ داخل پهلویم گذاشته‌اند.”

۳. ادرار غلیظ و اسیدی (کم‌آبی بدن)

یکی از دلایل ساده اما مهم سوزش، کم‌آبی است. وقتی آب کافی نمی‌خورید، کلیه مجبور است ادرار را با غلظت بالا و خاصیت اسیدی شدید تولید کند. این ادرار غلیظ می‌تواند مخاط داخلی “لگنچه کلیه” (محل جمع‌آوری ادرار) را تحریک کند. این حالت دقیقاً مثل ریختن آب نمک روی زخم است و فرد احساس سوزش شیمیایی در پهلو می‌کند.

۴. رفلاکس ادراری (VUR)

در برخی افراد، دریچه بین مثانه و لوله حالب به درستی بسته نمی‌شود. وقتی مثانه پر می‌شود یا فرد در حال ادرار کردن است، مقداری ادرار به سمت بالا (به طرف کلیه) برمی‌گردد. این برگشت ادرار باعث ایجاد حس “گرما” یا “سوزش ناگهانی” در پهلو دقیقاً در لحظه ادرار کردن می‌شود.

۵. زونا (قبل از بروز دانه)

یکی از فریبنده‌ترین علل سوزش پهلو، بیماری زونا است. ویروس آبله‌مرغان که در اعصاب نخاعی غیرفعال مانده، دوباره فعال می‌شود. نکته مهم اینجاست که ۲ تا ۳ روز قبل از اینکه جوش‌های قرمز ظاهر شوند، فرد احساس سوزش شدید و برق‌گرفتگی روی پوست پهلوی راست می‌کند. این سوزش ناشی از التهاب عصب است، نه خود کلیه.

علت تیر کشیدن ناگهانی کلیه راست

تیر کشیدن کلیه (که در پزشکی به آن رنال کولیک گفته می‌شود) با درد معمولی فرق دارد. این درد معمولاً ممتد نیست؛ بلکه به صورت امواج شدید و ناگهانی می‌آید، چند دقیقه اوج می‌گیرد و سپس آرام می‌شود. وقتی بیمار می‌گوید پهلویم تیر می‌کشد، معمولاً به معنی انسداد موقت یا اسپاسم شدید عضلانی است.

دلایل اصلی که باعث می‌شود کلیه راست ناگهانی تیر بکشد عبارتند از:

۱. حرکت سنگ ریزه به سمت حالب (رنال کولیک)

شایع‌ترین دلیل تیر کشیدن، حرکت یک سنگ کوچک از لگنچه کلیه به سمت لوله حالب است. لوله حالب بافتی عضلانی دارد و وقتی یک جسم جامد (سنگ) وارد آن می‌شود، دیواره‌های حالب به شدت منقبض می‌شوند تا سنگ را به جلو هل دهند. این انقباضات شدید باعث ایجاد دردی می‌شود که مثل “خنجر زدن” در پهلوی راست احساس می‌شود و اغلب به سمت کشاله ران تیر می‌کشد.

۲. گیر افتادن گاز در خم روده (سندرم خم کبدی)

این مورد مخصوص سمت راست بدن است. بخشی از روده بزرگ در سمت راست، درست زیر کبد و روی کلیه می‌چرخد (خم کبدی). اگر گاز در این نقطه حبس شود، روده متسع شده و فشار ناگهانی و تیزی به دیافراگم و کلیه راست وارد می‌کند. این درد دقیقاً شبیه تیر کشیدن کلیه است، اما معمولاً بعد از غذا خوردن رخ می‌دهد و با دفع گاز آرام می‌شود.

۳. گرفتگی عضلات بین دنده‌ای

گاهی اوقات تیر کشیدن هیچ ربطی به داخل شکم ندارد. اعصابی که از بین دنده‌ها عبور می‌کنند، ممکن است بر اثر حرکت ناگهانی، سرفه شدید یا سرماخوردگی دچار گرفتگی شوند. این درد بسیار تیز و برق‌آساست و دقیقاً روی کلیه حس می‌شود، اما اگر با انگشت روی نقطه درد فشار دهید، درد بدتر می‌شود (که نشانه مشکل عضلانی است، نه کلیوی).

۴. لخته خون (نادر اما مهم)

در موارد نادر، ضربه به پهلو یا مصرف برخی داروها می‌تواند باعث ایجاد لخته خون کوچک در ادرار شود. عبور این لخته از لوله ادرار دقیقاً دردی مشابه عبور سنگ ایجاد می‌کند و باعث تیر کشیدن‌های مقطعی می‌شود.

چه زمانی برای درد کلیه راست به پزشک مراجعه کنید؟

در صورت احساس درد مداوم در قسمت میانی تا بالای کمر و پهلوها به پزشک مراجعه کنید. این احتمالا یک مشکل کلیوی است که اگر به آن توجه نشود می تواند به کلیه ها به طور کلی آسیب برساند.

برخی شرایط مانند عفونت کلیه می تواند منجر به عوارض مرگبار شود.

بخوانید : جلوگیری از سنگ کلیه

نتیجه نهایی دلیل درد کلیه

درد کلیه راست علامتی است که نباید نادیده گرفته شود. اگرچه در بسیاری از موارد این درد ناشی از سنگ کلیه یا عفونت‌های ادراری است که با درمان‌های دارویی و خانگی قابل کنترل هستند، اما گاهی می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات جدی‌تر مانند لخته شدن خون یا بیماری‌های بافتی دیگر باشد. همچنین مهم است که دردهای ناشی از مشکلات عضلانی یا سایر اندام‌های حفره شکمی (مانند کیسه صفرا) را از درد واقعی کلیه تفکیک کنید. تشخیص دقیق توسط پزشک متخصص اورولوژی و انجام آزمایش‌های لازم، بهترین راه برای اطمینان از سلامت کلیه‌ها و انتخاب روش درمان مناسب است.

بیشتر بخوانید: نارسایی کلیه چیست؟

در صورتی که در ناحیه کلیه درد مداوم دارید، درد به شدت افزایش می یابد یا در فعالیت های روزانه شما اختلال ایجاد می کند برای تشخیص و روش های درمانی به پزشک مراجعه کنید.

سوالات متداول

آیا کم‌آبی بدن می‌تواند باعث درد کلیه راست شود؟

بله، کم‌آبی باعث غلیظ شدن ادرار و رسوب املاح می‌شود که می‌تواند زمینه ساز تشکیل سنگ و ایجاد درد مبهم در کلیه‌ها شود.

تفاوت درد کلیه با کمردرد معمولی چیست؟

درد کلیه معمولا عمیق‌تر، یکنواخت و در زیر دنده‌ها احساس می‌شود و با تغییر وضعیت بدن تغییر نمی‌کند، اما کمردرد معمولا با حرکت بدتر می‌شود و با لمس ناحیه، دردناک است.

چه زمانی برای درد کلیه راست باید فورا به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر درد ناگهانی و شدید شد، یا با علائمی مانند تب، لرز، تهوع، استفراغ و وجود خون در ادرار همراه بود، باید سریعا به پزشک مراجعه کنید.