خون در ادرار یا هماچوری : [علت ، درمان + توضیحات کامل]

مشاهده خون در ادرار می تواند نگران کننده باشد. اگرچه این مشکل در بسیاری از موارد بی خطر است، اما خون در ادرار (هماچوری) می تواند نشان دهنده یک اختلال جدی باشد. وجود خون در ادرار هماچوري گروس نامیده می شود. خون ادراری که تنها توسط میکروسکوپ قابل مشاهده است (هماچوری میکروسکوپی) هنگام آزمایش ادرار توسط پزشک تشخیص داده می شود. در هر صورت تعیین علت خونریزی اهمیت داشته و درمان به این علت بستگی دارد.

بخوانید : بی اختیاری ادرار

علائم خون در ادرار

هماچوری گروس به دلیل وجود گلبول های قرمز باعث ایجاد ادرار صورتی، قرمز یا قهوه ای تیره (شبیه به رنگ چای یا نوشابه) می شود. جالب است بدانید که خون بسیار کمی برای تغییر رنگ و تولید ادرار قرمز لازم است و خونریزی معمولاً در مراحل اولیه کاملا بدون درد است. ادرار خونی اغلب به تنهایی و بدون علائم یا نشانه اضافی رخ می دهد. با این وجود، تشکیل و حرکت لخته های خون در مجاری ادراری می تواند باعث انسداد مسیر و ایجاد دردهای شدید در ناحیه لگن شود.

اگرچه ادرار خونی می تواند بدون علامت باشد، اما بسته به علت بیماری زمینه ای، ممکن است با نشانه های دیگری نیز همراه شود که توجه به آن ها برای تشخیص دقیق پزشکی بسیار مهم است.

در جدول زیر علائم همراه با هماچوری و دلایل احتمالی آن ها را بررسی کرده ایم:

علاوه بر تغییر رنگ ادرار، در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر به همراه خون در ادرار، مراجعه سریع به پزشک متخصص اورولوژی الزامی است:

• دفع لخته های خونی بزرگ که جریان ادرار را مسدود می کنند.
• احساس درد شدید، مبهم و غیرقابل تحمل در ناحیه لگن، زیر شکم یا پهلوها.
• ناتوانی کامل در تخلیه مثانه و حبس شدن ادرار.
• خستگی مفرط، ضعف عمومی بدن و کاهش وزن بدون دلیل مشخص.
• ورم دست و پا که می تواند نشان دهنده اختلال جدی در عملکرد فیلتراسیون کلیه ها باشد.

بخوانید : تنگی مجرای ادراری

علت وجود خون در ادرار

در هماچوری کلیه ها یا سایر قسمت های دستگاه ادراری شما اجازه می دهند سلول های خونی به آرامی وارد ادرار شوند. مشکلات مختلفی می تواند باعث بروز این امر شود، از جمله:

1. عفونت ادراری

این مشکل زمانی اتفاق می افتد که باکتری ها از طریق مجرای ادرار وارد بدن شده و در مثانه تکثیر شوند. علائم می تواند شامل فشار مداوم هنگام ادرار، درد و سوزش ادرار و ادرار با بوی بسیار قوی باشد.

در برخی اشخاص به ویژه افراد مسن، تنها علامت بیماری می تواند خون بسیار کم در ادرار باشد.

2. عفونت های کلیوی (پیلونفریت)

این موارد هنگامی رخ می دهند که باکتری ها از جریان خون وارد کلیه ها شده یا از مجرای ادرار به کلیه (های) شما منتقل شوند.

علائم و نشانه ها اغلب مشابه عفونت مثانه است، با این تفاوت که عفونت های کلیوی احتمالاً باعث ایجاد تب و درد پهلو می شوند.

3. سنگ مثانه یا کلیه

گاهی مواد معدنی موجود در ادرار غلیظ بر روی دیواره های کلیه یا مثانه بلور هایی را تشکیل می دهند. این بلورها با گذشت زمان می توانند به سنگ های کوچک و سخت تبدیل شوند.

این سنگ ها بطور کلی بدون درد هستند بنابراین احتمالاً تا زمانی که باعث انسداد شوند یا حرکت کنند متوجه آن ها نخواهید شد.

در نتیجه معمولاً هیچ اشتباهی در تشخیص علائم به خصوص سنگ کلیه که می تواند باعث احساس درد شدید شود وجود ندارد. سنگ مثانه یا کلیه نیز می تواند باعث خونریزی گروس و میکروسکوپی شود.

4. پروستات بزرگ شده

غده پروستات که دقیقاً زیر مثانه است و قسمت فوقانی مجرای ادرار را احاطه کرده است اغلب با نزدیک شدن مردان به میانسالی بزرگ می شود.

سپس مجرای ادرار را فشرده می کند و تا حدودی باعث مسدود شدن جریان ادرار می شود.

علائم و نشانه های بزرگ شدن پروستات (هایپرپلازی خوش خیم پروستات یا BPH) شامل مشکل در ادرار، نیاز فوری یا مداوم به ادرار و یا خون قابل مشاهده یا میکروسکوپی در ادرار است. عفونت پروستات (پروستاتیت) نیز می تواند همین علائم و نشانه ها را ایجاد کند.

5. بیماری کلیوی

خونریزی ادراری میکروسکوپی یک علامت شایع گلومرولونفریت یا التهاب سیستم فیلتر کلیه است. گلومرولونفریت می تواند بخشی از یک بیماری سیستمیک مانند دیابت باشد و یا به خودی خود بروز کند.

مواردی مانند عفونت های ویروسی یا استریپ، بیماری عروق خونی (واسکولیت) و مشکلات ایمنی مانند نفروپاتی IgA که بر مویرگ های کوچک که خون موجود در کلیه ها (گلومرول) را فیلتر می کنند تأثیر می گذارد می توانند باعث بروز گلومرولونفریت شوند.

6. سرطان

خونریزی قابل مشاهده در ادرار می تواند علامت پیشرفت سرطان کلیه، مثانه یا پروستات باشد. متأسفانه ممکن است در مراحل اولیه که این سرطان ها قابل درمان هستند علائم یا نشانه ای نداشته باشید.

7. اختلالات ارثی

کم خونی سیکل سل یا نقص ارثی هموگلوبین در گلبول های قرمز باعث ایجاد خون در ادرار یا هماچوری قابل مشاهده و یا میکروسکوپی می شود. سندرم آلپورت که بر روی غشای فیلترکننده گلومرول کلیه ها تأثیر می گذارد نیز می تواند باعث بروز این مشکل شود.

8. آسیب کلیه

ضربه یا آسیب های مختلف به کلیه ها در اثر حادثه یا ورزش فیزیکی می تواند باعث ایجاد خون قابل مشاهده در ادرار شود.

9. داروها

داروی ضد سرطان سیکلوفسفامید و پنی سیلین می تواند باعث خونریزی ادرار شود.

خون ادراری قابل مشاهده گاهی اوقات در صورت مصرف دارو های ضد انعقاد خون مانند آسپیرین و هپارین رقیق کننده خون اتفاق می افتد و همچنین شرایطی وجود دارد که باعث خونریزی مثانه شما می شود.

10. ورزش سنگین

ورزش شدید به ندرت منجر به خونریزی گروس می شود و علت آن مشخص آن نیست. این مشکل احتمالا با آسیب به مثانه، کمبود آب بدن یا شکسته شدن گلبول های قرمز همراه است که بدلیل انجام مداوم تمرین هوازی رخ می دهد.

دوندگان اکثرا با این مشکل رو به رو هستند اما هر فرد می تواند بعد از تمرین شدید دچار خونریزی ادراری شود. اگر بعد از ورزش در ادرار خود خون مشاهده کردید، تصور نکنید که بدیل ورزش است و به پزشک مراجعه کنید.

علت هماچوری بیشتر اوقات قابل تشخیص نیست.

بخوانید : بوی بد ادرار

انواع هماچوری (هماچوری گروس چیست؟)

برای درک بهتر اینکه خون در ادرار نشانه چیست، باید بدانید که پزشکان متخصص اورولوژی، انواع هماچوری را بر اساس میزان خون و نحوه تشخیص به سه دسته اصلی تقسیم می‌کنند. هماچوری گروس به حالتی گفته می‌شود که خون به قدری در ادرار زیاد است که شما با چشم غیرمسلح آن را می‌بینید و ادرار سرخ، صورتی یا قهوه‌ای رنگ می‌شود. در جدول زیر انواع هماچوری را بررسی کرده‌ایم:

هماچوری بدون درد نشانه چیست؟

یکی از مهم‌ترین مواردی که بسیاری از بیماران نادیده می‌گیرند، هماچوری بدون درد است. اگر خون در ادرار با سوزش یا درد همراه باشد، معمولا نشانه عفونت مجاری ادراری یا حرکت سنگ کلیه است. اما هماچوری بدون درد یک زنگ خطر جدی در پزشکی محسوب می‌شود. مشاهده ادرار خونی بدون هیچ‌گونه علائم دردناک، می‌تواند یکی از اولین نشانه‌های تومورهای بدخیم و سرطان‌های دستگاه ادراری (مثل سرطان مثانه، کلیه یا پروستات) باشد و نیازمند پیگیری فوری اورژانسی است.

سایت mayoclinic نیز در این مورد نوشته است:

Painless bleeding might be a sign of a more serious problem, such as cancer

ترجمه متن بالا:

خونریزی بدون درد ممکن است نشانه یک مشکل جدی تر مانند سرطان باشد.

چه مقدار خون در ادرار خطرناک است؟

بسیاری از افراد می‌پرسند چه مقدار خون در ادرار خطرناک است؟ از نظر پزشکی، مشاهده حتی یک قطره خون در ادرار یا تغییر رنگ جزئی آن به صورتی، غیرطبیعی و خطرناک است. در آزمایشگاه، اگر زیر میکروسکوپ بیش از ۳ تا ۴ گلبول قرمز در هر میدان دید مشاهده شود، نتیجه غیرطبیعی تلقی می‌گردد. بنابراین، هیچ مقدار استانداردی برای وجود خون در ادرار تعریف نشده و هر میزانی از هماچوری در ادرار نیازمند بررسی دقیق سونوگرافی و سیستوسکوپی است.

ادرار سرخ؛ هماچوری واقعی یا تغییر رنگ کاذب؟

همیشه ادرار سرخ به معنای وجود خون در ادرار نیست. گاهی اوقات سبک زندگی و تغذیه باعث ایجاد هماچوری کاذب می‌شود. برای تشخیص افتراقی، باید به موارد زیر دقت کنید:

• مواد غذایی: مصرف زیاد لبو (چغندر قرمز)، تمشک، شاه‌توت و ریواس می‌تواند رنگ ادرار را کاملا سرخ کند.
• داروها: مصرف داروهایی مانند ریفامپین (آنتی‌بیوتیک)، پیریدیوم (مسکن ادراری)، ملین‌های حاوی سنا و برخی رقیق‌کننده‌های خون باعث تغییر رنگ ادرار می‌شوند.
• دفع پروتئین‌های خاص: بیماری‌هایی که باعث دفع هموگلوبین یا میوگلوبین در ادرار می‌شوند، رنگ ادرار را بدون حضور گلبول‌های قرمز، تیره و خونی می‌کنند.

تفاوت دلایل خون در ادرار در گروه‌های مختلف

علت ادرار خونی بسته به سن و جنسیت افراد متفاوت است. رقبای شما این بخش را پوشش داده‌اند و اضافه کردن آن برای سئو بسیار مهم است:

• زنان: عفونت‌های مکرر مجاری ادراری، اندومتریوز و سنگ مثانه شایع‌ترین دلایل هستند.
• مردان: بالای ۵۰ سالگی، بزرگی خوش‌خیم پروستات و عفونت پروستات عامل اصلی هماچوری در مردان است.
• کودکان: عفونت‌های ویروسی کلیه، سنگ‌های ریز و اختلالات ارثی در کودکان شایع‌تر است.
• زنان باردار: فشار رحم به مجاری ادراری و عفونت‌های پنهان دوران بارداری عامل اصلی این عارضه در زنان باردار است.

عوامل خطرزا

تقریباً تمامی افراد از جمله کودکان و نوجوانان می توانند در ادرار خود گلبول های قرمز خون داشته باشد. عواملی که احتمال این امر را بیشتر می کند عبارتند از:

• سن: بسیاری از مردان بالای 50 سال به دلیل بزرگ شدن غده پروستات بطور غیر متداول دچار هماچوری هستند.
• یک عفونت جدید: پس از عفونت ویروسی یا باکتریایی (گلومرولونفریت پس از عفونت)، التهاب کلیه یکی از دلایل اصلی خون قابل مشاهده در ادرار کودکان است.
• سابقه خانوادگی: در صورت وجود سابقه خانوادگی بیماری کلیوی یا سنگ کلیه احتمال خونریزی ادرار بیشتر است.
• داروهای خاص: نشان داده شده است که آسپرین، داروهای ضد درد التهابی غیر استروئیدی و آنتی بیوتیک هایی مانند پنی سیلین خطر خونریزی ادرار را افزایش می دهند.
• ورزش سنگین: ورزشکارانی که مسافت طولانی را می دوند بطور خاص مستعد ابتلا به خونریزی ادراری ناشی از ورزش هستند. این وضعیت در حقیقت گاهی هماچوری جوگر نامیده می شود اما علائم می تواند در تمامی  افردی که سخت ورزش می کنند ظاهر شود.

بخوانید : ادرار تیره

تشخیص هماچوری

آزمایشات و تست های زیر در یافتن علت وجود خون در ادرار شما نقش اساسی دارند:

معاینه فیزیکی

این معاینه شامل صحبت در مورد سوابق پزشکی شما است. پزشک در این مرحله با بررسی دقیق علائم و شرایط فعلی، اطلاعات اولیه مهمی را برای ریشه یابی بیماری به دست می آورد.

آزمایش ادرار

حتی در صورت تشخیص خونریزی از طریق آزمایش ادرار اولیه، به احتمال زیاد لازم است آزمایش دیگری انجام دهید تا بفهمید ادرار شما هنوز حاوی گلبول های قرمز است یا خیر. از طریق آزمایش ادرار می توان عفونت ادراری یا وجود مواد معدنی تشکیل دهنده سنگ کلیه را نیز با دقت بررسی کرد.

آزمایش تصویربرداری

اغلب یک آزمایش تصویربرداری برای یافتن علت دقیق هماچوری لازم است. این احتمال وجود دارد که پزشک برای ارزیابی کامل ساختار مجاری ادراری، یک سی تی اسکن، MRI یا معاینه سونوگرافی را توصیه کند.

سیستوسکوپی

پزشک برای بررسی علائم بیماری مثانه و مجاری ادراری لوله ای باریک و مجهز به یک دوربین ریز را درون مثانه شما قرار می دهد. این روش امکان مشاهده مستقیم بافت های داخلی را برای تشخیص دقیق تر فراهم می کند.

برخی اوقات علت خونریزی ادراری مشخص نمی شود. پزشک در این حالت می تواند آزمایشات پیگیری منظم را توصیه کند، به خصوص اگر عوامل خطرزا برای بروز سرطان مثانه مانند سیگار کشیدن، قرار گرفتن در معرض سموم محیطی یا سابقه پرتودرمانی را داشته باشید.

بخوانید : ازوتمی

علت خون در ادرار بر اساس جنسیت و سنین مختلف

دلایل بروز هماچوری همیشه یکسان نیست و آناتومی بدن، تغییرات هورمونی و شرایط سنی نقش بسیار مهمی در تشخیص علت ادرار خونی دارند. پزشکان متخصص برای ریشه‌یابی دقیق این عارضه، بیماران را بر اساس گروه‌های سنی و جنسیتی دسته‌بندی می‌کنند تا سریع‌تر به عامل اصلی خونریزی پی ببرند. در جدول زیر یک نگاه کلی به این تفاوت‌ها انداخته‌ایم:

خون در ادرار زنان نشانه چیست؟

آناتومی دستگاه ادراری زنان به گونه‌ای است که مجرای ادرار کوتاه‌تری دارند و همین موضوع آن‌ها را به شدت مستعد عفونت‌های دستگاه ادراری (UTI) می‌کند. سوزش و تکرر ادرار همراه با مشاهده خون، در بیشتر مواقع نشان‌دهنده عفونت مثانه یا مجاری ادراری در زنان است. علاوه بر این، حرکت و دفع سنگ کلیه یکی دیگر از عوامل شایع هماچوری گروس در خانم‌ها به شمار می‌رود. در موارد خاص‌تر، ورود بافت رحم به داخل مثانه (اندومتریوز دستگاه ادراری) می‌تواند باعث خونریزی‌های دوره‌ای همزمان با چرخه قاعدگی شود. همچنین در دوران بارداری، فشار رحم به مجاری ادراری یکی از دلایل بروز این مشکل است.

علت ادرار خونی در مردان

در مردان، به خصوص آقایان بالای ۵۰ سال، غده پروستات نقش اصلی را در بروز این عارضه ایفا می‌کند. بزرگ شدن خوش‌خیم پروستات (BPH) با وارد کردن فشار به مجرای ادراری، می‌تواند باعث نشت خون به داخل ادرار شود. التهاب و عفونت پروستات (پروستاتیت) نیز علائمی مشابه عفونت ادراری همراه با هماچوری ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، انجام ورزش‌های بسیار سنگین و استقامتی در مردان جوان‌تر گاهی منجر به پارگی‌های میکروسکوپی در مثانه و مشاهده خون در ادرار می‌شود. بررسی هماچوری بدون درد در مردان مسن برای رد احتمال سرطان پروستات یا مثانه بسیار حیاتی است.

هماچوری در کودکان و نوجوانان

مشاهده خون در ادرار کودکان معمولا باعث نگرانی شدید والدین می‌شود، اما دلایل آن اغلب با بزرگسالان متفاوت است. یکی از شایع‌ترین علل در این سنین، التهاب کلیه‌ها پس از ابتلا به عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی (مانند گلودرد استرپتوکوکی) است که به آن گلومرولونفریت می‌گویند. همچنین ضربه و تروما به پهلوها در حین بازی یا ورزش‌های پربرخورد در نوجوانان می‌تواند باعث آسیب موقت به کلیه‌ها و ادرار خونی شود. در موارد نادرتر، اختلالات ارثی و نقص‌های ژنتیکی مانند کم‌خونی داسی شکل یا سندرم آلپورت عامل ایجاد خون در ادرار کودکان هستند.

بخوانید : درد کلیه صبح

چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟

هر زمان متوجه خون در ادرار خود شدید به پزشک مراجعه کنید.

برخی از داروها مانند ملین Ex-laxative و برخی غذاهای خاص از جمله چغندر، ریواس و انواع توت ها می توانند باعث قرمز شدن ادرار شما شوند. تغییر رنگ ادرار ناشی از داروها، مواد غذایی یا ورزش طی چند روز از بین می رود.

ادرار خونی ظاهری متفاوت دارد اما شاید نتوانید این تفاوت را تشخیص دهید. بهتر است در صورت مشاهده ادرار قرمز رنگ به پزشک مراجعه کنید.

درمان ادرار خونی

درمان با توجه به شرایطی که باعث ایجاد هماچوری شما می شود می تواند شامل استفاده از آنتی بیوتیک ها برای از بین بردن عفونت ادراری، تجویز دارو برای کوچک کردن پروستات بزرگ شده یا استفاده از شوک درمانی برای از بین بردن سنگ مثانه یا کلیه باشد. در برخی موارد نیز هیچ درمانی لازم نیست.

حتماً پس از معالجه پیگیری های پزشکی لازم را انجام دهید تا از وجود نداشتن خون اضافی در ادرار مطمئن شوید.

آماده شدن برای مراجعه به پزشک

احتمالاً ابتدا به پزشک خانواده یا ارائه دهنده مراقبت های اولیه و یا به پزشک متخصص اختلالات دستگاه ادراری (اورولوژیست) مراجعه می کنید.

در اینجا برخی اطلاعات برای کمک به آماده شدن و مراجعه به پزشک آورده شده است.

کارهایی که می توانید انجام دهید

لیستی از موارد زیر تهیه کنید:

• تمامی علائم، از جمله موارد نا مرتبط با دلیلی که به خاطر آن به پزشک مراجعه کرده اید و زمان شروع آن ها.
• اطلاعات پزشکی مهم از جمله مشکلات دیگری که برای آن تحت درمان قرار گرفته اید و اینکه آیا بیماری مثانه یا کلیه در خانواده شما رایج است.
• تمامی داروها، ویتامین ها یا سایر مکمل های مصرفی به همراه مقدار مصرف
• سؤالاتی که باید از پزشک خود بپرسید

برخی سؤالاتی که باید در رابطه با هماچوری مطرح شوند عبارتند از:

• دلایل احتمالی وجود علائم چیست؟
• به چه آزمایشاتی نیاز دارم؟
• آیا این شرایط موقتی است؟
• چه درمانی هایی وجود دارد؟
• من مشکلات سلامتی دیگری نیز دارم. چگونه می توانم تمام این مشکلات را به بهترین شکل مدیریت کنم؟
• آیا بروشور یا چاپی دیگری وجود دارد که بتوانم داشته باشم؟ چه وب سایت هایی را پیشنهاد می کنید؟

در پرسیدن سوالات دیگر تردید نکنید.

از پزشک چه انتظاراتی داشته باشید

احتمالاً پزشک از شما سؤالاتی مانند موارد زیر خواهد پرسید:

• آیا هنگام ادرار درد دارید؟
• آیا بعضی اوقات یا همیشه در ادرار خود خون مشاهده می کنید؟
• چه زمانی در ادرار خود خون مشاهده می کنید، هنگام ادرار، انتهای جریان ادرار یا تمام مدتی که ادرار می کنید؟
• آیا هنگام ادرار لخته شدن خون نیز مشاهده می کنید؟ اندازه و شکل آن ها چگونه است؟
• آیا سیگار می کشید؟
• آیا در محل کار در معرض مواد شیمیایی قرار دارید؟ چه نوع موادی؟
• آیا تا به حال پرتودرمانی انجام داده اید؟

بخوانید : سندرم نفروتیک

نتیجه گیری

خون در ادرار یا هماچوری یک علامت بالینی مهم است که هرگز نباید نادیده گرفته شود. فرقی نمی‌کند ادرار خونی شما همراه با درد باشد یا هماچوری بدون درد را تجربه کنید، در هر دو حالت سیستم ادراری شما نیاز به ارزیابی تخصصی دارد. با اینکه در بسیاری از مواقع عواملی مانند عفونت‌های ساده، سنگ کلیه یا حتی ورزش‌های سنگین علت وجود هماچوری در ادرار هستند، اما بررسی زودهنگام توسط اورولوژیست می‌تواند از پیشرفت بیماری‌های خطرناک‌تری مانند تومورها جلوگیری کند. در صورت مشاهده ادرار سرخ، خونسردی خود را حفظ کرده و در اسرع وقت برای انجام آزمایش ادرار و سونوگرافی به پزشک مراجعه کنید.

سوالات متداول

هماچوری گروس چیست و چه تفاوتی با انواع هماچوری دارد؟

هماچوری گروس به حالتی گفته می شود که خون در ادرار با چشم غیرمسلح کاملا قابل مشاهده است و ادرار سرخ یا قهوه ای رنگ می شود.

آیا هماچوری بدون درد یا مشاهده خون در ادرار خطرناک است؟

بله، هماچوری بدون درد یکی از مهم ترین نشانه های هشداردهنده برای تومورها و سرطان های دستگاه ادراری است و باید فورا بررسی شود.

چه مقدار خون در ادرار خطرناک است و نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟

مشاهده هر مقدار خون در ادرار، حتی یک قطره یا تغییر رنگ جزئی، نیازمند بررسی دقیق توسط اورولوژیست است و نباید نادیده گرفته شود.

آیا ادرار سرخ همیشه نشانه وجود هماچوری در ادرار است؟

خیر، گاهی مصرف رنگ های خوراکی، چغندر، ریواس و یا داروهای خاص باعث ادرار سرخ می شود که به آن هماچوری کاذب می گویند.

مهم ترین علت ادرار خونی و خون در ادرار نشانه چیست؟

علت ادرار خونی می تواند ناشی از عفونت های مجاری ادراری، حرکت سنگ کلیه، بزرگی پروستات و یا بیماری های ساختاری کلیه باشد.